Topuk Dikeni / Plantar Fasiit

Topuk dikeni erişkinlerde topuk ağrısının en sık sebebidir.

Topuk dikeni ağrısı özellikle sabahları yataktan inip ilk adımları atarken, gün içinde uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıp yürümeye başlandığında ve uzun mesafeler yüründüğünde ortaya çıkar. Topuk dikeni daha çok kadınlarda, fazla kilolu insanlarda, uzun yürüyüş yapanlarda, ayaklarında doğumsal anatomik bozukluk olanlarda ve uzun sürelerle ayakta çalışanlarda sık görülür. Topuk dikeni tanısı hekimin fizik muayenesi ile birlikte röntgenlerle konur.

Topuk dikeni çoğunlukla kendiliğinden iyileşebilse de bazen çok inatçı ağrılara neden olur ve bir hekimin müdahalesi gerekir. Birçok topuk dikeni hastası yapılan lokal enjeksiyonlarla tamamen tedavi olurlar.

Topuk dikeni / Plantar fasiit nedir?

Tıbbi adı plantar fasiit olan topuk dikeni erişkinlerde topuk ağrısının en sık sebebidir. Ağrıya sanıldığı gibi röntgende topuk kemiğinin kalkaneusun arka alt köşesinde görülen ve topuk dikeni olarak bilinen kemik çıkıntısı neden olmaz. Ağrının nedeni ayak tabanında bulunan ve topuk kemiği ile tarak kemikleri arasında yer alan plantar fasya adı verilen sert yapılı dokunun esnekliğini kaybedip topuk kemiğine yapıştığı bölgede oluşan plantar fasiit adı verilen enflamasyondur. Esnekliğini kaybeden plantar fasyada topuğa yapışan bölgede küçük yırtıklar oluşmakta, bu da enflamasyona ve zaman içinde plantar fasiitin kronikleşmesine neden olmaktadır. Röntgende görülen topuk dikeni vücudun bu yırtıkları onarma girişimi sonucunda ortaya çıkar. Plantar fasiitli hastaları tedavi ederken bu kemik çıkıntısının ortadan kaldırılması gibi bir amaç güdülmez.

Topuk dikeni ağrısı özellikle sabahları yataktan inip ilk adımları atarken, gün içinde uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıp yürümeye başlandığında ve uzun mesafeler yüründüğünde ortaya çıkar.

Topuk dikeni / Plantar fasiit kimlerde görülür?

Plantar fasiit genellikle koşucularda ve 50 yaşın üstündeki yetişkinlerde görülür. Plantar fasiit teşhisi konulan hastaların yaklaşık yarısında topuk dikeni de vardır, ancak dikenlerin varlığı bu duruma neden olmaz. Risk faktörleri arasında şunlar vardır.

• Obezite
• Ayakta durarak çalışma
• Yumuşak tabanlı ve yetersiz kemer desteği olan ayakkabılar giymek
• Başta parmak arası terlikler olmak üzere topuksuz, düz ayakkabılar giymek.
• Beton gibi sert yüzeyi olan yerlerde spor yapmak
• Esneme veya ısınma yapmadan egzersiz yapmak
• Ayaklarınızı yeterince desteklemeyen ayakkabılar giymek (veya düz, esnek spor ayakkabılar gibi).
• Ankilozan spondilit gibi bazı romatizmal hastalıklar
• Aşil tendonlarında kısalık ve sertlik

Plantar fasiit son derece yaygındır. Yaklaşık 10 kişiden 1’inde hayatlarının bir noktasında plantar fasiit görülür.

Topuk dikeni /Plantar fasiit nedenleri nelerdir?

Plantar fasya, topuk kemiği kalkaneusu ayak parmakların tabanına bağlayan fasya adı verilen bir doku bandıdır. Ayağın kemerini destekler ve yürürken şoku emer. Fasya üzerindeki gerginlik ve stres küçük yırtıklara neden olabilir. Fasyanın tekrar tekrar gerilmesi ve yırtılması onu tahriş edebilir veya iltihaplandırabilir. Özellikle çok ayakta duran veya yürüyen kişilerde çok yumuşak tabanlı, yetersiz kemer desteği olan ve hiç topuğu olmayan düz ayakkabılar giymek nedenlerin başında gelmektedir.

Topuk dikeni /Plantar fasiit belirtileri nelerdir?

Plantar fasiit genellikle topukta ve ayağın alt kısmında bıçak saplanır gibi bir ağrıya neden olur. Ağrı, ne yapıldığına veya günün saatine bağlı olarak değişebilir. Ağrı şu durumlarda ortaya çıkabilir:

• Uyanınca veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkıldığında. Ağrı ilk birkaç adımda en kötü hale gelir, ama genellikle birkaç dakika yürüdükten sonra geçer veya azalır.
• Topuğa baskı uygulandığında keskin, bıçak saplanır gibi bir ağrı.
• Egzersiz yapmak veya hareket etmek ağrıyı geçici olarak hafifletebilir, ancak genellikle durulduğunda daha da kötüleşir.

Topuk dikeni /Plantar fasiit tanısı nasıl konulur?

Doktor ayakta hassasiyet olup olmadığını ve ağrının tam yerini saptamak için fizik muayene yapacaktır. Fizik muayene ile mevcut ağrının farklı bir ayak probleminin sonucu olmadığı anlaşılacaktır

Mutlaka ayak röntgenleri çekilecek, başka ayak hastalıklarının olup olmadığını anlamak için manyetik rezonans (MR) görüntüleme incelemesi de yapılabilir. Röntgende topuk dikeni görülmesi tanıyı kolaylaştırır.

Topuk dikeni /Plantar fasiitte ayırıcı tanı

Topuk dikeni /Plantar fasiitin ayırıcı tanısında özellikle bir travma varsa topuk kemiği kalkaneusta bir çatlak veya kırık ve tarsal tünel sendromu vardır. Hekim gerekli muayene ve görüntüleme yöntemleriyle doğru tanıya varacaktır.

Topuk dikeni /Plantar fasiitin tedavisi nedir?

Topuk dikeni /Plantar fasiitin tedavisinde genellikle konservatif yöntemler çok etkilidir ve çok az sayıda hastada cerrahi girişim gerekir.

• Ameliyat dışı tedavi?
• Esneme egzersizleri. Baldır kaslarını esneten egzersizler ağrıyı hafifletmeye ve iyileşmeye yardımcı olur.
• Çıplak ayakla dolaşmaktan kaçınmak. Gereksizsız yürünüldüğünde, plantar fasyaya gereksiz bir gerginlik ve stres yüklenir.
• Günde birkaç kez 20 dakika boyunca topuğa buz torbası koymak enflamasyonu azaltmaya yardımcı olur.
• Aktivite sınırlaması. Topuğun dinlenmesi için uzun süreli fiziksel aktiviteleri azaltılmalıdır.
• Ayakkabı modifikasyonları. İyi kemer desteği ve hafifçe yükseltilmiş topuğu olan destekleyici ayakkabılar giymek, plantar fasya üzerindeki stresi azaltır.
• İlaçlar. Ağrıyı ve iltihabı azaltmak için ağızdan alınan anti-inflamatuar ilaçlar hem ağrıyı geçiri hem de enflamasyonu azaltır.
• Topuk yastığı. Ayakkabıların içine silikon topuk yastığı koymak hem ağrıyı azaltır hem de topuğu yükselterek plantar fasyanın gevşemesinin sağlar.
• Enjeksiyon tedavileri

Bazı durumlarda, yapılan egzersiz ve ilaç tedavilerine rağmen hastanın yakınmaları geçmez ve ciddi sorun oluşturmaya devam eder. Bu durumda enflamasyonu azaltmaya ve ağrıyı hafifletmeye yardımcı olmak için plantar fasya içine tedavi edici enjeksiyonlar yapılabilir.

• Kortizon enjeksiyonu. Topuk dikeni ağrısında en sık uygulanan tedavidir. Çok hızlı ve uygulama sırasında çok az ağrı duyulan bir enjeksiyon türüdür. Bunun gibi lokal enjeksiyonlar için özel üretilmiş kortizon türlerinin hem istenmeyen yan etkileri azaltılmıştır hem de ilaç uzun süre enjeksiyon bölgesinde kalarak etkisini uzun süreye yayılarak gösterir. Tekniğine uygun olarak yapılan kortizon enjeksiyonlarının başarısı yüksektir.
• PRP enjeksiyonu. Kanın içinde çok sayıda hücre vardır. Kanın içinde alyuvar, akyuvar ve trombosit adı verilen hücreler bulunur. Trombositler kanın pıhtılaşmasında ve yara iyileşmesinde önemli rolleri olan ve büyüme faktörü adı verilen çok sayıda protein molekülüne sahiptir. PRP trombositlerin diğer kan hücrelerinden ayrıştırılarak normalde kanda bulunduğu miktarın 10 katı fazla sayıda yoğunlaştırıldığı solüsyondur. Böylelikle, trombositlerin sayısını ve yoğunluğunu arttırarak yararlı büyüme faktörlerinin miktarını da 10 misline çıkarmak mümkün olmaktadır. PRP solüsyonu hazırlamak için hastadan alışılmış yollarla bir miktar kan alınır. Özel bir cihaz yardımıyla trombositler diğer kan hücrelerinden ayrıştırılır ve yoğunlaştırılır. Sonra ayrıştırılmış olan trombosit konsantrasyonu kanın plazma bölümü ile karıştırılır ve solüsyon elde edilir. Büyüme faktörlerinin konsantre edilerek hasarlı bölgeye verilmesi iyileşme sürecini hızlandırır. Bu amaçla PRP hasarlı doku ve organlara enjekte edilerek kullanılır. PRP enjeksiyonları topuk dikeni tedavisinde de çok iyi sonuçlar vermektedir.

• Cerrahi tedavi

Israrlı konservatif tedaviden yarar görmeyen hastalar cerrahi olarak tedavi edilirler. Plantar fasiit için en yaygın cerrahi işlem, plantar fasyadaki gerginliği azaltmak için plantar fasyanın gevşetilmesidir. Bu, topuk dikenlerinin çıkarılmasıyla veya çıkarılmadan yapılabilir.

Topuk dikeni /Plantar fasiitin ameliyat sonrası dönemi nasıldır?

Ameliyat sonrasında bir dönem ağrılar geçene kadar ayağa yük vermemek iyi olacaktır. Hastalar bir dönem koltuk değneği kullanabilirler.

Topuk dikeni /Plantar fasiitin tedavi edilmezse ne olur?

Plantar fasiitin göz ardı edilmesi, günlük aktiviteleri engelleyen kronik topuk ağrısına neden olabilir.

Ayrıca, özellikle aktif spor yapan bazı hastalarda uygun tedavi olmadan, plantar fasit plantar fasyada yırtılmaya ve sonuç olarak ayak tabanındaki kemer desteğinin azalarak düz tabanlığa yol açabilir.

Özellikle çok sayıda kortizon enjeksiyonları yapılan hastalarda kortizon plantar fasyayı zayıflattığından yırtılmanın daha olası olduğunu unutulmamalıdır.

Topuk dikeni /Plantar fasit ameliyatı tehlikeli midir, ameliyat risk taşır mı?

Plantar fasya ameliyatı tibialis posterior sinirine çok yakın komşulukta olan bir bölgede yapıldığından deneyimsiz ellerde kalıcı sinir hasarlarına yol açabilir.