Aşil tendonu ayak bileğinin arkasında bacağın arkasındaki kasları topuk kemiğine bağlayan ve yürümede çok önemli bir işlevi olan bir tendondur. Aşil tendonu ayağın ayak bileğinden ileri yönde hareket ettirilmesini sağlar ve bu işlevi nedeniyle yürüme sırasında ayak parmaklarının yerden kesilmesine yardımcı olur. Aşil tendonunun işlevini yerine getiremediği durumlarda parmak ucunda yürümek mümkün değildir.
Hareket, özellikle atletik aktivite Aşil tendonuna baskı uygular. Sınırlarının ötesinde zorlandığında, bu tendon yırtılabilir veya kopabilir. Yırtılmanın derecesi belirtileri, tedavi seçeneklerini ve iyileşme süresini belirler. Uygun tedavi, Aşil tendonunun işlevlerini yeniden eksizsiz yerine getirmesi için çok önemlidir.
Aşil tendonu kopması nedir?
Aşil tendonu kopması özellikle spor yaparken ya da koşarken Aşil tendonunun ayak bileğinin arka tarafında ani ve keskin bir ağrı ile birlikte ve belirgin bir ses çıkararak yırtılarak kopmasıdır. Aşil tendonları kopan insanlar bacaklarının arkasına tekme atılmış veya taşla vurulmuş gibi hissettiklerini söylerler.
Aşil tendonunun işlevi ayağı yere doğru iteklemek olduğundan Aşil tendonunun kopma olasılığı en yüksek olan durum, zıplama hareketinde olduğu gibi ayağın aniden kuvvetlice yere doğru itilmesidir. Aşil tendonunun kopması yürümede belirgin zorluk ve ayağa tam ağırlık verememe veya ayak ucunda parmaklar üzerinde duramama ile sonuçlanır.
Aşil tendonu kopması kimlerde görülür?
Aşil tendonu her yaşta kopabilir, ancak Aşil tendonu yaralanması en sık 30-50 yaş aralığındaki ve ara sıra spor yapan kişilerde görülür. Erkeklerde kadınlara göre belirgin olarak daha sıktır. Genellikle düzenli antrenman yapmayan, ara sıra yüksek yoğunlukta egzersiz yapan yetişkinlerde genç ve iyi antrenmanlı sporculara göre Aşil tendonunu yırtma olasılığı daha yüksektir. Özellikle ofiste oturarak çalışan, sigara içen ve obez insanlar düzensiz spor yaptıklarında Aşil tendon kopmasına adayıdırlar.
Aşil tendonu kopmalarında altta yatan sorun mevcut Aşil tendinitidir. Tendinit, tendon dokusunun fazla ve tekrarlayarak zorlanmasından kaynaklanan enflamasyonu, yani ödem, şişme ve iltihabı tanımlayan tıbbi terimdir. Tendon zamanla kronik hasar sonucu mikroskobik dejenerasyona uğrar ve gücü zayıflar. Zamanla tendon içindeki lifler parçalanmaya ve küçük yırtıklar oluşmaya başlayabilir. Aşil tendiniti varlığında ayak bileğinin ani bir hareketle zorlanması tendonun kolaylıkla kopmasına yol açacaktır. Sağlam haliyle yürürken vücut ağırlığının yaklaşık 4, koşarken vücut ağırlığının yaklaşık 8 katı ağırlığına dayanabilen Aşil tendonu dejenere olduğu durumlarda kolaylıkla yırtılarak kopar.
Aşil tendonu kopması nedenleri nelerdir?
Aşil tendonuna stres uygulayan ani hareketler kopmaya yol açabilir. En sık olarak futbol, basketbol veya tenis gibi ani duruşlar, ani koşmalar ve dönüşler içeren sporlarda görülme sıklığı daha fazladır.
Diğer yanda, Aşil tendonu yırtıkları her zaman spor yaralanması sonucunda görülmez. Aşil tendonu yürürken tökezleme, merdivende inerken bir basamağı kaçırma veya bir çukura basıp ayak bileği burkulmasıyla da yırtabilir.
Bazı durumlar Aşil tendonu kopmasını kolaylaştırır. Bunlar:
- İlerleyen yaş
- Aşil tendiniti
- Spor öncesi düzgün ısınmamak ve kasları yeterince esnetmemek
- Alışkın olunandan daha fazla egzersiz yapmak veya yapılan egzersiz miktarını çok hızlı artırmak
- Kortizon veya kinolon grubu antibiyotikler almak
- Obezite
- Gut, romatoid artrit ve diyabet gibi belirli sağlık sorunlarıdır.
Aşil tendonu kopmasının belirtileri nelerdir?
- Kopma sırasında baldıra arkadan tekme ya da taş atılmış hissi
- Yırtılma sırasında belirgin bir ses duyulması
- Şiddetli ağrı ve topuk yakınında şişlik
- Yürürken ayağı aşağı doğru bükememe
- Ayak parmaklarının ucunda duramama ve yürüyememe
Aşil tendonu kopması tanısı nasıl konulur?
Aşil tendonu kopması tanısında ortopedist hekim yaralanmanın nasıl ve ne zaman olduğu ve hastanın daha önceden Aşil tendonuyla ilgili şikayetleri olup olmadığını sorgulayacaktır. daha önce benzer semptomlar yaşayıp yaşamadığı hakkında sorular soracaktır. Ayak ve ayak bileğinin fizik muayenesinde dışarıdan görülen şişlik ve morarma gibi belirtiler dikkate alınır. Ayak bileğinin hangi hareketleri yapabildiği ve kas gücü değerlendirilerek karşı tarafla karşılaştırılır. Aşil tendonu kopmuşsa, hastanın ayağını aşağı itme (gaz pedalına basma gibi) gücü azalacaktır ve ayak parmaklarının ucunda duramayacaktır.
Aşil tendonundaki hasarı görüntülemek ve tedaviyi planlamak için mutlaka manyetik rezonanas (MR) görüntüleme incelemesi yapılacaktır.
Aşil tendonu kopmasında ayırıcı tanı
Genellikle Aşil tendonu kopmasının tanısı kolaydır ve ayırıcı tanı gerektirmez. Ancak, tedaviye karar verme açısından önemli olduğundan, yaralanmanın derecesi, yani kopmanın kısmi mi yoksa tam mı olduğunu mutlaka ayırmak gerekir.
Aşil tendonu kopmasından nasıl korunulur?
- Baldır kaslarını germek ve güçlendirmek. Baldır kasları belirgin bir çekme hissedene kadar gerili. Germe sırasında zıplanmaz. Baldır güçlendirme egzersizleri ayrıca kas ve tendonun daha fazla kuvvet emmesine ve yaralanmayı önlemesine yardımcı olabilir.
- Egzersizlerinizi çeşitlendirmek. Koşu gibi yüksek etkili sporlar, yürüme, bisiklete binme veya yüzme gibi düşük etkili sporlarla değiştirilir. Yokuş koşusu ve atlama aktiviteleri gibi Aşil tendonuna aşırı stres uygulayan aktivitelerden kaçınmak gerekir.
- Koşu yüzeylerinin seçimi. Sert veya kaygan yüzeylerde koşmaktan kaçınılmalı. Soğuk havalarda antrenman için uygun şekilde giyinmeli ve topuklarında uygun yastıkları olan ve ayağa iyi oturan spor ayakkabıları giyilmeli.
- Antrenman yoğunluğunu yavaşça artırılmalı. Aşil tendonu yaralanmaları genellikle antrenman yoğunluğunda ani bir artıştan sonra meydana gelir. Antrenmanın mesafesini, süresini ve sıklığını haftada en fazla yüzde 10 oranında artırmak gerekir.
Aşil tendonu kopmasının tedavisi nedir?
Aşil tendonu kopması cerrahi olmayan veya cerrahi olarak tedavi edilir. Tedaviye konservatif olarak mı ameliyatla mı devam edileceğine Aşil tendonundaki yaralanmanın derecesine, hastanın sağlık durumuna ve aktivite seviyesine göre karar verilir.
- Ameliyat dışı tedavi
Kısmi yırtıklar alçı ile tedavi edilebilirler. Tam kopmaların alçı ile tedavisi de mümkündür ancak bu hastalarda en küçük bir travmayla iyileşmiş olan Aşil tendonunun yeniden kopması sıktır.
- Cerrahi tedavi
Kopmuş bir Aşil tendonunu onarmak için ameliyat olmak genellikle daha genç, aktif kişiler için en iyi seçenektir. Cerrahi onarımdan sonra, Aşil tendonu tam gücünü ve işlevini geri kazanacaktır.
Aşil tendonu kopmasını onarmak için çeşitli cerrahi teknikler mevcuttur. Ortopedist hekim hasta için en uygun işlemi seçecektir. Aşil tendonu kopmasınının ameliyatında genellikle açık ameliyatla özel ameliyat iplikleri kullanılarak Aşil tendon dikilerek onarılır. Ameliyatla tedavi hem tendonun yeniden kopma olasılığını azaltır hem de hastanın ayağının itme gücünü artırır ve ayak bileğini güçlendirir.
Aşil tendonu kopmasının ameliyat sonrası dönemi nasıldır?
Ameliyat sonrasında yapılan ameliyatın türüne göre değişen sürelerle mutlaka ayağı ve baldırı içine alan çizme şeklinde bir alçı yapılır veya modern bir yürüme botu kullanılır. Bunlar onarılmış Aşil tendonunun hareket etmesinin engelleyerek daha hızlı iyileşmesini sağlar. Bu arada hastalar bir süre koltuk değnekleri ile yürümek zorunda kalabilirler.
Alçı çıkartıldıktan sonra eklem hareket açıklığının yeniden kazanılması için fizik tedavi gerekebilir. Fizik tedavi Aşil tendonu kopması tedavisinin iyileşme sürecinin önemli bir bileşenidir. Fizik tedavi, kasları güçlendiren ve ayak ve ayak bileğindeki hareket açıklığını iyileştiren egzersizleri içerir.
Aşil tendonu kopmasının ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?
Bu hastanın yaşına ve yapılan ameliyatın türüne bağlı olsa da genellikle ameliyattan 2 ay sonra hastalar düzenli yürüyüşlere başlayabilirler. Uygun ameliyatla, Aşil tendonu kopmaları 4-6 ay içinde tamamen iyileşir. 6. ayda spora başlanabilir. Ancak bu arada yüzme gibi ayağa yük bindirmeyen egzersizler rahatlıkla yapılabilir.
Aşil tendonu kopması tedavi edilmezse ne olur?
Aşil tendonu kopması tedavi edilmezse yürüme gibi sıradan aktiviteler bile çok zorlaşır. Aşil tendonu ayağın ayak tabanı yönünde hareket ettirilmesini ve bu işlevi nedeniyle yürüme sırasında topuğun yerden kaldırılmasını sağlar. Aşil tendonunun işlevinin bozulması topuğu yerden kaldırarak yürümeyi, koşmayı ve zıplamayı engeller. Aşil tendonunun işlevini yerine getiremediği durumlarda parmak ucunda yürümek mümkün değildir.
Ayrıca özellikle sağ taraftaki Aşil tendonu kopmalarından sonra araba sürmek de çok zorlaşacaktır.
Aşil tendonu kopması ameliyatı tehlikeli midir, ameliyat risk taşır mı?
Aşil tendonu kopması ameliyatı deneyimli ellerde çok fazla risk taşıyan ameliyatlar değildir.