Halluks valgus özellikle kadınlarda ayakkabı giymeyi ve yürümeyi zorlaştıran bir ayak hastalığıdır. Halluks valgus ayakta en sık görülen çok yaygın bir şekil bozukluğudur. Halluks valgus tüm dünyada çok yaygındır ve 18-65 yaş arasında %23, 65 yaş üstü kişilerde ise %35 oranında görülmektedir.
Halluks valgusta ayak başparmağı dış yana doğru yönlenir, başparmağın tarak kemiği ile eklem yaptığı bölgede, ayağın iç yanında ağrılı bir kemik çıkıntısı oluşur ve ayak genişler.
Kadınlar erkeklerden çok daha fazla etkilenir, çünkü sıklıkla dar ve sivri burunlu, yüksek topuklu ayakkabılar giyerler. Halluks valgus özellikle yaşamın orta yaşlarından itibaren sık görülse de her iki cinsiyetten birçok hastada genç yaşta ve her iki ayakta görülebilir.
Ameliyatsız tedaviler ağrıyı hafifletebilir ancak ayak başparmağının şekil bozukluğunu düzeltmez. Ağrı ve ayakkabı giyme güçlüğü günlük hayatı olumsuz etkilediğinde ameliyat kaçınılmaz olur. Halluks valgusun cerrahi tedavisinde kullanılan çok sayıda ameliyat tekniği vardır; hastanın yaşı, cinsiyeti, sosyal durumu ve en önemlisi ayaktaki şekil bozukluğunun derecesine göre bu tekniklerden hasta için en uygun olanını seçmek gerekir. Bir hastada iyi sonuç veren bir ameliyat tekniği bir diğer hastada işe yaramayabilir.
Halluks valgus nedir?
Halluks valgus ayak başparmağının kendiliğinden ve kalıcı olarak dış yana doğru yönlenmesi, başparmağın tarak kemiği ile eklem yaptığı bölgede, ayağın iç yanında ağrılı bir kemik çıkıntısının oluşması, tarak kemikleri bölgesinde ayağın genişlemesi ile kendini belli eden bir ayak hastalığıdır. Halluks valgus tek taraflı olabilse de hastaların %85’inde çift taraflıdır.
Ağrı nedeniyle yürümeyi güçleştirir, ayağın genişlemesi ve kemik çıkıntısı nedeniyle de ayakkabı giymeyi zorlaştırarak insan hayatını olumsuz yönde etkiler. Basma bozukluğu sonucunda ayak tabanında ağrılı nasır gelişimi görülebilir. Ayrıca başparmağının dış yana doğru yönlenmesi ayakkabı içinde küçük parmakları sıkıştırarak onlarda da çekiç parmak veya nasır gibi sorunların ortaya çıkmasına yol açar.
Bütün bunların yanı sıra ayaklarda belirgin bir estetik sorun da yaratır. Bu özellikle sosyoekonomik durumu yüksek genç ve bakımlı kadınlarda belirgin psikolojik sorunlara yol açabilir. Halluks valgus çirkin görüntüsü nedeniyle kadınların yazın açık ayakkabılar giymesini engeller.
Halluks valgus kimlerde görülür?
Halluks valgus herkeste görülebilir, kadın erkek ayrımı yapmaz. Bazı insanlarda doğuştan sahip oldukları ve ayağın şekli ile ilgili özelliklerden dolayı halluks valgusa eğilim vardır. Ancak, dar, sivri burunlu ve topuklu ayakkabıların halluks valgusa yol açtığı bilinmektedir. Bu nedenle, özellikle kentlerde yaşayan, sivri burunlu ve topuklu ayakkabı giyen kadınlarda çok daha sıklıkla görülür. Yıllarca bu tür ayakkabılar giyen kadınlarda özellikle 40′lı yaşlarda başlayarak ayakkabı kullanımını ve yürümeyi güçleştiren halluks valgus görülme oranı daha yüksektir. Ancak, bazen çok daha genç yaşlarda da görülebilir.
Halluks valgus tüm dünyada çok yaygındır ve 18-65 yaş arasında %23, 65 yaş üstü kişilerde ise %35 oranında görülmektedir. Orta ve ileri yaşlarda daha sık görülse de bazen 18 yaşından küçüklerde ergenlik çağında da ortaya çıkabilir.
Özellikle kadınlarda belirgin bir ailevi yatkınlık bulunur. Annesinde halluks valgus olan kadınların birçoğunda halluks valgus gelişme olasılığı yüksektir. Halluks valguslu hastaların %70’inin anne veya babasında da halluks valgus vardır.
Halluks valgusun nedenleri nelerdir?
Bir insanda halluks valgus gelişme nedeni çoğunlukla genetiktir ve halluks valgus olan kişilerin çoğunda bu rahatsızlığın aile geçmişi vardır. Eğer bir kişide halluks valgus oluşma yatkınlığı varsa dar ve sivri burunlu ayakkabılar halluks valgus oluşmasına neden olur. Bu, rahatsızlığın kadınlarda erkeklerden çok daha yaygın olmasının nedenidir. Yüksek topuklu, sivri burunlu ayakkabılar sorunun birincil nedeni değildir, ancak bu tür ayakkabılar rahatsızlığı hızlandırabilir. Ancak bazen hiç dar ayakkabı giymeyen erkeklerde de halluks valgus görülebilir.
Halluks valgusun belirtileri nelerdir?
- Ayak başparmağında dış yan tarafına, diğer parmaklara doğru kalıcı yönelme
- Ayak başparmağının iç yan tarafında belirgin bir kemik çıkıntısı
- Başparmak kökünde ağrı
- Başparmakta hareket kısıtlanması, bükememe
- Kemik çıkıntısı üzerinde yumuşak dokuda şişlik ve kızarıklık
- Ayakkabı giymede zorluk veya ayakkabı ile kötüleşen ağrı
- Yürüme güçlüğü
- Küçük parmaklarda çekiç parmak deformitesi veya nasır
Halluks valgusun tanısı nasıl konulur?
Halluks valgusta şekil bozukluğu, ağrı, ayakkabı giyme güçlüğü o kadar belirgindir ki tanıyı çoğunlukla hataların kendisi koyar. Ayrıca bu sorun kadınlar arasında o kadar yaygın ve endişe konusudur ki kadınlar hekime gelmeden önce genellikle arkadaşlarıyla bu konuyu çokça konuşarak ve internetten okuyarak hekime başvururlar.
Halluks valgusta tanı hekimin klinik muayenesi, röntgenler ve bazen ileri ve sorunlu halluks valguslarda manyetik rezonans (MR) görüntüleme incelemeleri yapılarak konulur. Burada önemli olan konu her halluks valgusun aynı yapıda ve derecede olmadığı ve bu nedenle tedavisinin de farklı olması gerektiğidir.
Halluks valgusta ayırıcı tanı
Halluks valgusun ayırıcı tanısında başparmağın gut hastalığı ve romatoid artrit gibi otoimmün bağ dokusu hastalıkları dikkate alınmalıdır.
Halluks valgusun tedavisi nedir?
Ameliyat dışı tedavi
Tüm halluks valgus hastaları ameliyata ihtiyaç duymaz. Halluks valgusun tedavisi deformitenin derecesine ve ağrı ve rahatsızlık seviyesine bağlıdır. Ameliyatsız tedavinin amacı başparmak üzerindeki baskıyı azaltarak ağrıyı geçirmektir. Bazı durumlarda, geniş ve rahat ayakkabılar ağrıyı hafifletmek için yeterlidir.
Halluks valgusun ilerlemesini engellemek ya da tedavi etmek amacıyla kullanılan birtakım cihazlar ve gece atelleri vardır, ama bunlar hastalığı tedavi etmediği gibi genellikle ilerlemesi de engellemez. Ancak birçok hastada halluks valgus ateli kullanılmasına rağmen yakınmalar kötüleşebilir. Ayak parmağının şekil bozukluğu artar ve ayrıca başparmak ekleminde aşınmaya (osteoartrit) ve küçük ayak parmaklarında deformasyona neden olarak muhtemelen daha fazla şikayete yol açabilir.
Cerrahi tedavi
Bir kez oluşunca halluks valgusun kendiliğinden geçmesi söz konusu değildir. Birçok hastada şikayetler çok artınca ameliyat gerekir. Halluks valgus deformitesini düzeltmenin amacı yalnızca görünüm açısından değil, aynı zamanda işlev açısından da önemlidir. Ameliyat söz konusu olduğunda, ayakta başka sorunların ortaya çıkmasını önlemek için hastalar çok uzun süre beklememelidir.
Halluks valgus ameliyatı nasıl bir ameliyattır?
Halluks valgus için uygulanan çok sayıda ameliyat yöntemi vardır Tek bir ameliyat tekniğini her hastaya uygulamak uygun değildir. Hastaya hangi ameliyatın yapılacağına hastanın yaşı, sosyal durumu, ayağın anatomik özellikleri ve en önemlisi halluks valgusun ne kadar ilerlemiş olduğuna göre karar verilir. Ameliyat öncesi ayağın özellikleri ile birlikte ayakta basarak çekilen röntgenleri üzerinde ölçümler yapılır ve bunların sonucuna göre hastaya en uygun ameliyat yöntemi uygulanır.
Özellikle kadınlar arasında bu ameliyatın çok zor olduğu konusunda bir inanç var, bu doğru mu?
Hayır, doğru değil. Günümüzde modern merkezlerde bu ameliyatlar epidural anestezi denilen bir anestezi yöntemiyle yapılmakta ve böylelikle hastaların ameliyat sonrasında da hiç ağrısı olmamaktadır.
Halluks valgusta ameliyat sonrası dönemi nasıldır?
Hastaların her iki ayağını birlikte ameliyat etmek mümkündür. Hastalar hastanede yalnızca bir gün kalmakta, hemen ertesi günde ev içinde yürümeye başlamaktadırlar. Yaklaşık 20 gün içinde de sokağa çıkabilir hale gelebilirler. Bazı özel durumlarda halluks valgus ameliyatı sonrası için yapılmış basit ayakkabılar kullanılabilir.
Ameliyattan sonra ayaklardaki şişlikler yaklaşık bir buçuk ay içinde geçer ve hastalar ayakkabı giymeye başlayabilirler.
Halluks valgus ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?
Bu hastanın yaşına bağlı olsa da genellikle ameliyattan 2 ay sonra hastalar rahatlıkla spor yapabilirler. Ama spora başlamadan önce düzenli yürüyüşler yapmak spora hazırlık açısından önemlidir.
Halluks valgus tedavi edilmezse ne olur?
Halluks valgus tedavi edilmezse genellikle şekil bozukluğu artar, hastaların daha çok, günlük yaşamlarını olumsuz olarak etkileyecek derecede ağrıları olur. Ayakkabı bulmakta zorluk ortaya çıkar.
Bir diğer sorun başparmak eklemindeki şekil bozukluğu nedeniyle eklem kıkırdağında hasar olması (artroz), küçük parmaklarda çekiç parmak ve nasırların görülmesidir. Bu duruma gelindiğinde yalnızca başparmağı değil diğer parmakları da ameliyat etmek gerekir ki, bu da iyileşme sürecini uzatacaktır.
Halluks valgus ameliyatı tehlikeli midir, ameliyat risk taşır mı?
Her ameliyatta olduğu gibi halluks valgus ameliyatında da bazı riskler vardır. Bu nedenle hekimin halluks valgus ameliyatlarında yeterli deneyim ve hastaya en uygun cerrahi teknikler konusunda bilgiye sahip olması önemlidir.
Ameliyattan sonra halluks valgus tekrarlar mı?
Her hastada halluks valgus farklıdır. Bu nedenle, hasta için doğru seçilmiş ve doğru uygulanmış bir ameliyat gereklidir. Çok sayıda ameliyat arasından hastanın yaşı, cinsiyeti, sosyal durumu ve ayak röntgenlerinde yapılacak ölçümlere göre uygun cerrahi teknikle yapılmış olan ameliyatlardan sonra halluks valgus kesinlikle tekrarlamaz. Hastalar daha rahatlıkla ayakkabı giyerler ve daha rahat yürürler.
Başarısız halluks valgus ameliyatı
Geçmişte bu ameliyatlarda başarısızlık oranları yüksekti çünkü her hastaya ayrım yapılmadan aynı ameliyat yapılmaktaydı. Günümüzde konuya hakim deneyimli ortopedik cerrahlar ise her hastaya uygun ameliyat tekniği uyguladığı için başarısızlık oranları çok düşmüştür. Ancak, hangi nedenle olursa olsun halluks valgus ameliyatından sonra deformite düzelmemişse veya önce düzelip sonra tekrar ortay çıkmışsa ve hastanın şikayetleri çoksa, uygun teknik kullanılarak hasta yeniden ameliyat edilmelidir.