Ayak bileği kırıkları vücutta en sık rastlanan kırıklardandır. Birçoğu basit kırıklardır ve alçı ile kısa sürede tedavi edilirler. Ancak bir kısmı çok ciddi ve karmaşık kırıklardır ve ameliyatla tedavi edilmeleri gerekir.
Ayak bileği kırıkları doğru zamanda doğru olarak tedavi edilmezse ayak bileği ekleminde ağrı, şişlik, şekil bozukluğu ve ciddi yürüme bozukluklarına yol açar.
Ayak bileği kırıkları en çok yaşlılarda ve aktif, spor yapan gençlerde görülür. Orta yaşlı insanlarda görülme sıklığı azdır. Bu kırıkların çoğu eklem içi kırıklar olduğundan, ameliyat ile kırık kemiklerin kırılmadan önceki anatomik şekillerine uygun olarak tedavisi zorunludur. Anatomik bütünlük sağlanmadığı durumlarda komplikasyonlar kaçınılmaz olacaktır.
İçindekiler
Ayak bileği kırığı nedir?
Ayak bileği kırıkları eklemin üst tarafındaki tibia (kaval kemiği) ve fibula (kamış kemiği) kemiklerinin ayak bileğine yakın bölümlerinin kırılmasıyla ortaya çıkarlar.
Ayak bileğinin iç tarafında tibia kemiğinin medial malleol, arka tarafında posterior malleol denilen çıkıntıları ve dış tarafında fibula kemiğinin lateral malleol denilen çıkıntıları vardır. Ayak bileği kırıkları genellikle bir ayak yerde sabitken vücudun hızla o ayağın üzerinde dönmesiyle oluşur. Yürürken veya koşarken düşme veya burkulma bu vücut hareketine neden olarak kırık veya kırıklara yol açar.
Travmanın şiddetine ve şekline bağlı olarak malleollerin bazen biri, bazen ikisi veya bazen de üçü birden kırılabilir. Yine travmanın şiddetine ve şekline bağlı olarak, kemiklerde basit bir çatlaktan çok parçalı ve yerinden ayrışmış kompleks kırıklara kadar çok çeşitli kırıklar oluşabilir.
Ayak bileği kırığı kimlerde görülür?
Ayak bileği kırıkları her yaşta ve her iki cinsiyette de görülebilirse de en sık olarak 75-84 yaş arası kadın yaşlılarda ve 15-24 yaş arası spor yapan aktif genç erkeklerde görülür.
Obezite, alkol ve sigara kullanımı ayak bileği kırık riskini arttırmaktadır.
Ayak bileği kırıklarının nedenleri nelerdir?
İleri yaşlarda sık görülmesinin temel nedeni bu yaşlarda denge bozukluğuna bağlı olarak çok sık düşme görülmesi ve bu yaşlardaki insanlarda ileri derecede osteoporoz (kemik erimesi) görülmesidir. Osteoporoz kemik sertliğini ve gücünü belirgin olarak azalttığından basit bir ayak bileği burkulması ya da yumuşak bir düşme bile yaşlılarda ciddi ayak bileği kırıklarına neden olabilir.
Gençlerde görülme nedeni ise çoğunlukla spor yaralanmasıdır.
Ayak bileği kırıklarının belirtileri nelerdir?
Hastanın öyküsünde her zaman bir travma vardır. Hasta genellikle:
- Şiddetli ayak bileği ağrısı
- Ayak bileğinde belirgin şişlik
- Ayak bileğinde belirgin şekil bozukluğu
- Sorunlu taraf üzerine yük verip yürüyememe
Ayak bileği kırıklarının tanısı nasıl konulur?
Öncelikle ayak ve ayak bileğinin kan dolaşımı değerlendirilir. İkinci olarak yumuşak dokularda bir kanama, ciltte yaralanma olup olmadığı gözlenir. Ayak bileği kırığından şüphelenildiği durumlarda röntgen ve röntgenlerde parçalı kırık olduğu görülürse ameliyat kararı alınırsa cerrahi tekniği belirlemek için bilgisayarlı tomografi incelemesi yapılır.
Ayak bileği kırıklarının %70’inde tek bir malleol kırığı, %20’sinde 2 malleol kırığı, %10’unda 3 malleol kırığı görülür.
Ayak bileği kırık çeşitleri
- Medial malleol kırığı: Ayak bileğinin iç tarafında tibia kemiğinin (kaval kemiği) alt ucunda medial malleol adı verilen kemik çıkıntısının kırığı
- Lateral malleol kırığı: Ayak bileğinin dış tarafında fibula kemiğinin (kamış kemiği) alt ucunda lateral malleol adı verilen kemik çıkıntısının kırığı
- Posterior malleol kırığı: Ayak bileğinin arka tarafında tibia kemiğinin (kaval kemiği) alt ucunda posterior malleol adı verilen kemik çıkıntısının kırığı
- Bimalleolar kırık: Medial ve lateral malleol kırıklarının bir arada görüldüğü durumlardır.
- Trimalleolar kırık: Medial, lateral ve posterior malleol kırıklarının üçünün bir arada görüldüğü kompleks kırıklardır.
- Pilon kırığı: Tibia kemiğinin ayak bileğine yakın bölümünde yalnızca malleol çıkıntısının değil tüm kemiğin eklemi de içeren biçimde parçalı kırıklarıdır.
Ayak bileği kırıklarında ayırıcı tanı
Ayırıcı tanıda:
- Ayak bileği burkulmaları sonucunda görülen ligament (eklem bağı) yaralanmaları
- Aşil tendon yaralanmaları
- Ayak bileği ekleminde kırık olmadan çıkık
Röntgen ve bilgisayarlı tomografi ile bu ayırıcı tanılar kolaylıkla yapılabilir.
Ayak bileği kırıklarından nasıl korunulur?
Gençlerin öncelikle bilinçli spor yapmaları, spor öncesi gerekli ısınma ve germe egzersizlerini yapmaları önemli. Spora uygun ayakkabı kullanılması da çok önemlidir.
Denge bozukluğu olan yaşlıların bir baston kullanmaları ve evlerinde yürürken takılıp düşmelerine neden olabilecek eşyaların kaldırılması çok önemlidir. Ayrıca, kırık riskini azaltmak için osteoporoz (kemik erimesi) tedavisi almaları gerekir.
Ayak bileği kırıklarının tedavisi nedir?
Ameliyat dışı tedavi
Birçok ayrışmamış ayak bileği kırığı bir süre alçı ile tedavi edilebilir. Alçı süresi kırığın tipine ve hastanın yaşına göre 6 hafta ile 3 ay arasında değişir. Hastalar bu dönemde kırık tarafın üzerine basamazlar ve bir çift koltuk değneği kullanmaları gerekir.
Cerrahi tedavi
Kırığın eklem yüzeyini de içerdiği ve kırık parçalarının ayrışmış olduğu durumlarda mutlaka. Ameliyatta ayrışmış kırık parçaları anatomilerine uygun olarak bir araya getirilir ve plak ve vidalar ile tespit edilerek tekrar ayrışmaları önlenir. Bu cerrahi işlem bazen çok karmaşık olabilir.
Özellikle eklemi de içeren kırıklarda eklem yüzeyinin kusursuz olarak düzeltilmesi çok önemlidir. Eklemde normal anatominin sağlanamadığı durumlarda kısa dönemde artroz gelişecek ve hastanın günlük yaşamını çok olumsuz etkileyecektir.
Ayak bileği kırıklarının ameliyat sonrası dönemi nasıldır?
Ayak bileği kırığı ameliyatından sonra genellikle bir süreliğine ayak ve ayak bileğinin arkasından diz arkasına kadar uzanan bir atel (yarım alçı) yapılır. Kırık kaynayana kadar hastalar kırık tarafın üzerine yük vermeden koltuk değnekleri ile yürür.
Atelin çıkartılma ve hastanın yük vererek yürüme süresi hastanın yaşı, hastada osteoporoz (kemik erimesi) olup olmaması ve kırığın ne kadar parçalı olduğuna bağlıdır.
Atel çıkartıldıktan sonra eklem hareket açıklığı için egzersizler başlanır. Hastanın bunu kendisinin yapamadığı durumlarda fizik tedavi gereksinimi olabilir.
Ayak bileği kırıklarının ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?
Kırık kaynayıp desteksiz yürümeye başladıktan sonra öncelikle yürüyüşler yapılmalıdır. Kırığın tipine göre spor yapmaya başlamak için ameliyattan sonra en azından 3-4 ay geçmesi gereklidir. Bu arada yüzme sporu yapılabilir.
Ayak bileği kırıkları tedavi edilmezse ne olur?
Ayak bileği kırıkları son derece önemli. Doğru olarak tedavi edilmediği durumlarda ciddi ve kalıcı sakatlıklar ve engellilikler ile sonuçlanır. Tüm ayak kırıkları hemen ve uzman hekimin uygun gördüğü biçimde tedavi edilmelidir.
Ayak bileği kırıklarının ameliyatı tehlikeli midir, ameliyat risk taşır mı?
Tüm ameliyatlarda olduğu gibi tüm ayak bileği kırıklarının ameliyatları da belirli riskler taşır. Ayak bileği kırığı ameliyatına özel komplikasyonların başında yara iyileşme sorunları ile cilt ve diğer yumuşak dokularda ciddi sorunlar gelir.
Ayak bileği kırığına neden olan travmanın şiddetine göre kırıkla birlikte cilt ve yumuşak doku yırtılmaları da olabilir. Bunlar ameliyatta enfeksiyon riskini de arttırabilir. Bu nedenle, ayak bileği kırıkları uzman hekimce acil olarak tedavi edilmelidir.