Ayaktaki talus kemiği (Türkçe söylenişiyle aşık kemiği) bacağın tibia kemiği (kaval kemiği) ile eklem yaparak ayak bileği eklemini oluşturur. Talus hem vücudun bütün ağırlığını taşıdığı için hem de yürüme sırasında ayak bileğinin zorunlu hareketleri nedeniyle büyük önem taşır.
Osteokondral lezyon (diğer adıyla osteokondritis dissekans) bir kemiğin eklem yüzeyindeki kıkırdak ve hemen altındaki kemikte kan akımının bozulması ve o bölgedeki kıkırdak ile kemikte doku ölümü olmasını tanımlar. Talus kemiği osteokondral lezyonların en sık görüldüğü kemiklerden biridir.
Osteokondral lezyonu olan hastaların ayak bilekleri ağrır, şişer, eklemin hareket açıklığı azalır. Bu belirtiler nedeniyle hasta çoğu zaman topallayarak yürür, ileri olgularda ise ağrı nedeniyle yürüyemediği de olur. Tanı hekimin fizik muayenesi, röntgen ve manyetik rezonans (MR) görüntüleme ile konur.
Talusun osteokondral lezyonu en sık olarak sporcularda görülür. Erken yaşlarda kendiliğinden geçebilir, ancak ileri yaşlarda genellikle ameliyat gerektirir.
Talusun osteokondral lezyonu nedir?
Osteokondral lezyon veya diğer adıyla osteokondritis dissekans bir kemiğin eklem yüzeyindeki kıkırdak ve hemen altındaki kemiğin bir bölümünün genellikle bir travmayla yaralanması sonucunda kan akımının bozulması ve bu nedenle bu bölgede kıkırdak ile kemikte doku ölümü olmasını tanımlar. Ölen kıkırdak ve kemik parçası yumuşak ve zayıf hale gelir ve en sonunda, etkilenen kıkırdak ve kemik parçaları kemiğin ana gövdesinden ayrılarak ekleme boşluğuna düşer.
Ayaktaki talus kemiği (Türkçe söylenişiyle aşık kemiği) bacağın tibia kemiği (kaval kemiği) ile eklem yaparak ayak bileği eklemini oluşturur. Talus hem vücudun bütün ağırlığını taşıdığı için hem de yürüme sırasında ayak bileğinin zorunlu hareketleri nedeniyle büyük önem taşır.
Osteokondral lezyonlar vücuttaki her eklemde görülebilir. Talus kemiği osteokondral lezyonların en sık görüldüğü kemiklerden biridir. Talus, diz ve dirsek eklemlerinden sonra bu rahatsızlığın en çok görüldüğü 3. eklemdir. Talus osteokondral lezyonu olan hastaların ayak bileklerinde ağrı, şişlik, eklem hareket açıklığı azalma görülür. Bu belirtiler nedeniyle hasta çoğu zaman topallayarak yürür, ileri olgularda ise ağrı nedeniyle yürüyemediği de olur.
Talusun osteokondral lezyonu erken yaşlarda kendiliğinden geçebilir, ancak ileri yaşlarda genellikle ameliyat gerektirir.
Talusun osteokondral lezyonu kimlerde görülür?
Talusun osteokondral lezyonu her yaşta ve her bireyde görülebilir, ancak en sık olarak erkek sporcularda görülür. Osteokondral lezyonlar en sık olarak 10 ila 20 yaş arasındaki çocuklar ve gençlerde, özellikle genç sporcularda veya fiziksel olarak aktif olan kişilerde görülür.
Talusun osteokondral lezyonunun nedenleri nelerdir?
Talusun osteokondral lezyonları genellikle ayak bileğinin burkulması gibi bir travmatik olaydan sonra ortaya çıkar. Yakınmaların ortaya çıkması uzun zaman alabildiğinden hastalar genellikle geçirilmiş bu travmayı hatırlamazlar. Bu travma sırasında talusun eklem yüzüne bakan taraftaki kıkırdağı ve kıkırdağın hemen altındaki kemiğin bir bölümü ezilir ve ezilen bu bölgenin kan akımında bozulma olur. Kan akımı bozulan kemik bölgesi ve üzerindeki kıkırdak canlılığını kaybeder ve osteokondral lezyon adı verilen sorun ortaya çıkar.
Bazen de bir eklemde tekrarlayan mikrotravmalar şeklindeki stres osteokondral lezyonlara neden olabilir. Mikrotravmalar bir ekleme hemen zarar vermeyen ancak zamanla yaralanmalara neden olabilecek yüksek stresli durumlardır. Spor yaparken zıplama ve koşma, futbol, basketbol gibi ani durma ve yön değiştirmenin sık yapıldığı, ayak bileği ekleminin sınırlarının zorlandığı sporlar eklemlerde mikrotravmalara neden olabilir.
Talusun osteokondral lezyonunun belirtileri nelerdir?
- Ayak ve ayak bileğinde aklem ağrısı
- Ayak bileğinde işlik
- Ayak bileğinde sertlik hissi
- Ayak bileği hareket açıklığının azalması
- Ayak bileği eklemin hareketiyle ortaya çıkan tıkırtı sesi
- Ayak bileğinde yürürken boşalma hissi
- Fiziksel aktivite veya spor yaparken veya sonrasında belirtilerin daha sık veya daha yoğun hissedilmesi
Talusun osteokondral lezyonu tanısı nasıl konulur?
Hastaların birçoğunda hastanın öyküsü ve röntgenlerle tanıya ulaşmak olasıdır, ancak tedavinin yönlendirilmesi açısından çoğunlukla bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans (MR) görüntüleme incelemeleri de yapılır. MR görüntüleme lezyonun boyutunu, kemik ödemi olup olmadığını belirlemede ve stabil olmayan lezyonları diğer bir deyişle osteokondral lezyonun kemikten ayrılıp ayrılamadığını belirlemede yardımcı olur.
Talusun osteokondral lezyonunun hangi evrede olduğu röntgenlere bakarak sınıflanabilir.
- Evre. Talus kemiğinde kıkırdak sağlam, kıkırdağın altındaki kemikte küçük bir ezilme bölgesi mevcut
- Evre. Talus kemiğinde kıkırdakta kısmi hasar ve ana kıkırdak yapıdan tam olmayan ayrılma mevcut
- Evre. Talus kemiğindeki hasarlı kıkırdak ana kıkırdak yapıdan tamamen ayrılmıştır ama yerinde durmaktadır
- Evre. Hasarlı kıkırdak parça yerinden ayrılmış ve eklem boşluğuna düşmüştür.
Talusun osteokondral lezyonunun hangi evrede olduğu tedaviyi yönlendirecektir. Örneğin, Evre 1’deki hastaya yalnızca istirahat önerilecekken Evre 4’teki hastaya ameliyat önerilecektir .
Talusun osteokondral lezyonunda ayırıcı tanı
Talusun osteokondral lezyonunun ayırıcı tanısında ayak ve ayak bileği kırıkları ve stres kırıkları düşünülmelidir. Romatoid artrit gibi bağ dokusu hastalıları da dikkate alınmalıdır.
Talusun osteokondral lezyonu nasıl korunulur?
Talusun osteokondral lezyonundan korunmak pek mümkün değildir. Ayak bileğinde erken evre lezyonları olan sporcuların ayak bileğini zorlayan futbol, basketbol, koşu, tenis gibi sporlardan yakınmaları tmamen geçene kadar uzak durmaları önerilir. Bu dönemde ayak bileğinin zorlamayacak yüzme gibi sporlar yapmaları önerilir.
Doğal olarak yapılan aktivite ve spora en uygun ayakkabı ve doğru koruyucu ekipmanı kullanmak ayak bileğine binen yükleri azaltmak açısından çok önemlidir.
Talusun osteokondral lezyonu tedavisi nedir?
Talusun osteokondral lezyonlarının bir kısmı doğru tedaviyle zaman içinde kendiliğinden iyileşirken bir kısmında ise lezyonlu kemik ve kırdak tamamen ölür ve talus kemiğinden ayrılarak eklem içine düşer.
Tedavi hastanın yaşına, hastanın aktivite gereksinimlerine, lezyonun boyutuna ve lezyonun stabilitesine bağlı olarak ameliyatsız veya ameliyatlı olabilir. Çocuklarda ve genç ergenlerde, osteokondral lezyonlar genellikle kendiliğinden iyileşir. Bu hastalar koşma ve atlama gibi şiddetli fiziksel aktivitelerden uzak durmalıdırlar. Hasta ancak tamamen iyileştikten sonra hafif egzersizlerle (germe, yüzme, bisiklete binme) kademeli olarak atletik aktivitelere başlamalıdır. Bazen iyileşme sürecinde koltuk değneği kullanmak gerekebilir
-
-
- Ameliyat dışı tedavi?
-
Talusun osteokondral lezyonunu tanısı alan hastalara ekleminin iyileşmesine ve etkilenen talus kemiğine kan akışının yeniden sağlanmasına yardımcı olacak tedaviler önerilecektir.
-
-
- Eklemde daha fazla stres oluşmasını önlemek, iyileşmesine yardımcı olmanın en iyi yoludur. Birkaç ay boyunca spor yapmayı veya yoğun fiziksel aktiviteler yapmayı bırakmak gerekir.
- İlaç. Steroid olmayan anti-inflamatuar ilaçlar ve parasetamol şişliği azaltır ve ağrıyı hafifletir.
- Ayak bileği eklemine hekim kararına göre bir süreliğine bir destek, atel veya alçı yapılması gerekebilir. Bu cihazlar iyileşirken ekleminizi nötr pozisyonda tutar. Ayrıca koltuk değneği kullanmak da gerekebilir.
-
-
-
- Cerrahi tedavi
-
Özellikle erişkinlerde, lezyon iyileşmiyorsa, ağrı ve şişlik geçmiyorsa, bilgisayarlı tomografi veya MR görüntüleme ile lezyon hareket etmeye başladığı veya eklem boşluğuna düştüğü saptanırsa, ayrılan kemik ve kıkırdak çapı 1 santimetreden daha büyükse ameliyat gerekecektir.
Ameliyat artroskopik teknikle kapalı veya açık olarak yapılabilir. Uygulanan 3 cerrahi teknik vardır.
-
-
- En çok uygulanan teknik mikrokırık tekniğidir. Bu yöntemde etkilenen kemik ve kıkırdağa delikler açılarak yeni kan damarlarının oluşması için bir yol oluşturulur, yeni damarlar kemiğe kan, kök hücre, oksijen ve iyileşme sağlar.
- İkinci yöntemde ayrılan kemik ve kıkırdak parçası vidalarla talustaki orijinal yerine sabitlenir ve iyileşmesi beklenir.
- Üçüncü yöntemde hasarlı bölgede sağlıklı doku oluşturmak için ayrılan kemik ve kıkırdak bir greft ile değiştirilir. Vücudun başka bir yerinden kemik ve kıkırdak alınarak talustaki lezyon bölgesine nakledilir. Bunun bir farklı yöntemi de hastadan sağlıklı kıkırdak örneği alıp, kıkırdak hücrelerini laboratuvarda üreterek talustaki lezyon bölgesine nakledilmesidir.
-
Talusun osteokondral lezyonu ameliyat sonrası dönemi nasıldır?
Ameliyat sonrası dönemde hastaların bir süre ameliyatlı tarafa yük vermeden koltuk değnekleri ile yürümeleri gerekecektir. Ameliyattan bir süre sonra ayak bileği eklem hareket açıklığı için egzersizlere başlanır.
Talusun osteokondral lezyonu ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?
Hasta ne kadar gençse, tam iyileşme ve yaralanma öncesi aktivitelere dönme şansı o kadar yüksektir. Spora dönme yapılan ameliyatın tipine göre değişir, ancak futbol veya basketbol gibi ayak bileğine çok yük bindiren sporlara dönmek 6 aydan uzun sürecektir. Bu arada yüzme gibi sporlar yapılabilir.
Talusun osteokondral lezyonu tedavi edilmezse ne olur?
Öncelikle hastanın şikayetleri gittikçe artarak günlük hayatı belirgin olarak etkiler. Özellikle eklem içine düştüyse tüm eklemdeki kıkırdağı bozarak tüm ayak bileği ekleminde artroza neden olacaktır. Ayak bileği artrozu ise çok daha büyük ameliyatlara gereksinim gösterecektir.
Talusun osteokondral lezyonu ameliyatı tehlikeli midir, ameliyat risk taşır mı?
Her ameliyat gibi Talusun osteokondral lezyonunun ameliyatları da belirli riskler taşır. Ancak günümüzün modern yöntemleriyle bu riskler çok azalmıştır.