Haglund sendromu, Haglund deformitesi (topuk kemiği kalkaneusta Aşil tendonuna bası yapan kemik çıkıntısı) ve retrokalkaneal bursit (topuk kemiği kalkaneusun arkasında bulunan kesenin iltihabı/enflamasyonu) ile birlikte Aşil tendinitinin bir arada bulunduğu ayağın ağrılı bir hastalığıdır. Haglund sendromlu hastalarda topukta ağrı, yürüme ve ayakkabı giyme güçlüğü olur.Hastalarda ayrıca sabahları Aşil tendonu boyunca ağrı ve sertlik, aktivite ile kötüleşen tendon veya topuğun arkası boyunca ağrı, egzersizden sonraki gün şiddetli ağrı, tendon kalınlaşması, her zaman var olan ve gün boyunca veya aktivite ile kötüleşen şişlik, ayakkabı giyildiğinde topuk arkasında artan ağrı görülebilirHaglund sendromunun başlangıç döneminde istirahat, fizik tedavi ve destekleyici ayakkabı kullanımını faydalıdır. Daha ileri ve şiddetli olgularda ve retrokalkaneal bursite yapılan enjeksiyonlar ve bazen de cerrahi girişim gerekebilir.

Solda sarı okla gösterilen normal topuk kemiği (kalkaneus kemiği), sağda ise kalkaneusun arka üst tarafında kırmızı okla gösterilmiş olan Haglund deformitesi.
Solda sarı okla gösterilen normal topuk kemiği (kalkaneus kemiği), sağda ise kalkaneusun arka üst tarafında kırmızı okla gösterilmiş olan Haglund deformitesi.

Haglund sendromu nedir?

Haglund sendromu, Haglund deformitesi (topuk kemiği kalkaneusta Aşil tendonuna bası yapan kemik çıkıntısı) ve retrokalkaneal bursit (topuk kemiği kalkaneusun arkasında bulunan kesenin iltihabı/enflamasyonu) ile birlikte Aşil tendinitinin bir arada bulunduğu ayağın ağrılı bir hastalığıdır. Haglund sendromlu hastalarda topukta ağrı, yürüme ve ayakkabı giyme güçlüğü olur. Haglund sendromunda hastalarda 3 farklı ama birbiriyle ilişkili sorun aynı bölgede bulunur. Topuk kemiğindeki Aşil tendonuna bası yapan kemik çıkıntısı, ciltte görebilen ve hissedebilen bir şişliğe neden olur.

Hastalarda özellikle sabahları Aşil tendonu boyunca ağrı ve sertlik, aktivite ile kötüleşen tendon veya topuğun arkasında ağrı, egzersizden sonraki gün şiddetli ağrı, tendon kalınlaşması, her zaman var olan ve gün boyunca veya aktivite ile kötüleşen şişlik, ayakkabı giyildiğinde topuk arkasında artan ağrı görülür.

Haglund sendromu kimlerde görülür?

Haglund sendromu her yaştan aktif kişide görülebilir, ancak özellikle spor yaparken veya işleri gereği sert ayakkabılar giyen kişilerde sık görülür. Problem bazen yeni bir ayakkabının topuğu sürtmesiyle başlar.Hastaların yaşı genellikle 30-60 arasındadır. 

Haglund sendromunun nedenleri nelerdir?

Haglund deformitesine genellikle ayakkabıların sert arka kısımları neden olur. Erkeklerin şık ama sert deri ayakkabıları veya yüksek topuklu kadın ayakkabıları gibi sert arka kısmı olan herhangi bir ayakkabı topukta tahrişe neden olabilir. Ayrıca Aşil tendonu kısalıkları da Haglund deformitesine neden olabilir.

Haglund sendromunun belirtileri nelerdir?

  • Aşil tendonunun topuğa bağlandığı bölgede ağrı topuk ağrısı
  • Topuğun arkasında belirgin şişlik
  • Topuk kemiğinde bir kemik çıkıntısı
  • Çıkıntının etrafındaki cilt renginin kırmızı mor olması
  • Haglund sendromu neredeyse her zaman her iki ayakta birden olur
  • Topuğun arkasında bir şişlik

Haglund sendromunun tanısı nasıl konulur?

Halluks rijidus tanısı, hastanın öyküsüyle birlikte ortopedist hekimin yapacağı fizik muayene ile konulur. Muayene sonrası topuk kemiği kalkaneusun yapısını değerlendirmek için röntgenler istenecektir. Aşil tendonunun yapısını ve bursiti değerlendirmek için de mutlaka manyetik rezonans (MR) görüntüleme incelemesi de yapılacaktır. Bu incelemeler hastanın tedavisinin hangi yönde ilerleyeceğine karar vermek için çok önemlidir.

Solda Haglund deformitesi olan bir hastanın ayak röntgeninde sarı çizgiyle Haglund sendromuna neden olan kemik çıkıntısı gösterilmekte.
Solda Haglund deformitesi olan bir hastanın ayak röntgeninde sarı çizgiyle Haglund sendromuna neden olan kemik çıkıntısı gösterilmekte.

Haglund sendromunda ayırıcı tanı

Haglund sendromunun ayırıcı tanısında ilk akla gelmesi gereken tanılar noninsersiyonel Aşil tendiniti ve os trigonum sendromu adı verilen bazı insanlarda topuk arkasında aksesuar bir kemiğin bulunmasıyla ortaya çıkan ağrılı durumdur. Ortopedist hekim bu ayırıcı tanıyı kolaylıkla yapacaktır.

Haglund sendromunun tedavisi nedir?

  • Ameliyat dışı tedavi?

Haglund sendromunun cerrahi olmayan tedavisi bursa iltihabını azaltmayı amaçlar. Bu yaklaşım ağrıyı ve iltihabı giderse de kemik çıkıntısını küçültmez.

İlaç. Ağrıyı ve iltihabı azaltmak için ağızdan alınan oral nonsteroid antienflamatuar ilaçlar önerilir.

Buz. Şişliği azaltmak için ağrılı ve şiş bölgeye 20 dakika buz torbası konulur. Buz uygulaması her saatte bir kez olmak üzere gerektiği kadar yapılabilir.

Egzersizler. Esneme egzersizleri Aşil tendonundaki gerginliği gidermeye yardımcı olur.

Topuk yükselticiler. Ayakkabının içine yerleştirilen topuk yükselticileri veya hafif topuklu ayakkabılar topuk üzerindeki baskıyı azaltarak hastayı rahatlatırlar.

Topuk pedleri. Ayakkabının içine yerleştirilen silikon pedler topuk üzerinde yastık işlevi görür ve yürürken tahrişi azaltmaya yardımcı olurlar.

Ayakkabı modifikasyonu. Arkası açık veya yumuşak tabanlı ayakkabılar tahrişi önlemeye yardımcı olur.

Enjeksiyon tedavisi. Enflamasyonu baskılamak için retrokalkaneal bursa içine kortizon enjeksiyonu veya Aşil tendonu çevresine PRP enjeksiyonları yapılabilir.

  • Cerrahi tedavi?

Cerrahi olmayan tedavi seçenekleri başarısız olursa, Haglund sendromu tedavisi için cerrahi seçenekler mevcuttur. Haglund sendromu ameliyatları klasik açık cerrahi ile veya arka ayak artroskopisi adı verilen kapalı cerrahi yöntemle uygulanabilir.

  • Açık Haglund sendromu ameliyatı

Haglund sendromu ameliyatında çözülmesi gereken 3 sorun vardır:

  • Haglund deformitesi (topuk kemiği kalkaneusta Aşil tendonuna bası yapan kemik çıkıntısı)
  • Retrokalkaneal bursit (topuk kemiği kalkaneusun arkasında bulunan kesenin iltihabı/enflamasyonu)
  • Aşil tendiniti

Ameliyatta Haglund deformitesi kesilerek çıkartılır, retrokalkaneal bursit çıkartılır ve Aşil tenditinin derecesine göre de Aşil tendonuna da müdahale edilir. Aşil tendonu çok dejenerasyona uğramışsa, Aşil tendonunun bir kısmını çıkarmak veya onarmak gerekebilir.

  • Kapalı Haglund sendromu ameliyatı (Artroskopik ameliyat)

Artroskopik Haglund sendromu ameliyatından yapılan işlemler aynıdır. Ancak kapalı bir ameliyat olduğu için bu ameliyat sonrası hastalar için çok daha konforlu olmaktadır. Bu ameliyatta ayak bileği ekleminin arkasına kurşun kalem kalınlığında bir kamera sokularak ameliyat sahasının görüntüsü bir ekrana yansıtılır ve açık ameliyatta yapılan işlemler kamera yardımıyla kapalı olarak yapılır.

Haglund sendromunun ameliyat sonrası dönemi nasıldır?

Haglund sendromu ameliyatı sonrası dönemi ameliyatın açık veya kapalı olmasına göre değişir. İki ameliyat yönteminin sonuçları aynı olsa da kapalı ameliyat olan hastalar çok daha hızlı iyileşmekte ve günlük yaşamlarına daha hızlı dönmektedirler. Aşil tendonunun bir kısmını çıkarmak veya onarmak gerekirse bu hastalara bir süreliğine alçı yapmak gerekebilir. Bu hastaların alçı çıkarılana kadar koltuk değneği kullanmaları gerekir.

Haglund sendromu ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?

Bu hastanın yaşına ve yapılan ameliyatın türüne bağlı olsa da genellikle ameliyattan 1-2 ay sonra hastalar düzenli yürüyüşlere başlayabilirler. Özellikle Aşil tendonunun bir kısmının çıkarıldığı veya onarıldığı durumlarda spora başlamak 6 ayı bulabilir. Ancak bu arada yüzme gibi ayağa yük bindirmeyen egzersizler rahatlıkla yapılabilir.

Haglund sendromu tedavi edilmezse ne olur?

Haglund sendromu tedavi edilmezse genellikle hastaların yakınmaları zaman içinde artar ve yürüme gibi sıradan aktiviteler bile çok zorlaşır. Ayrıca hastaların önceden yalnızca yürüme sırasında ortaya çıkan yakınmaları dinlenme sırasında, hatta geceleri uykuda bile ortaya çıkarak hastanın uyku kalitesini bozabilir.

En önemlisi, tendonun içindeki dejenerasyon ve doku bozulması devam ederse bir gün çok hafif bir travmayla Aşil tendonu kopabilir. Aşil tendon kopması her zaman ameliyat gerektirir ve iyileşmesi uzun süre alan bir sorundur. Bu nedenle, Aşil tendinitinin ön planda olduğu olgularda bu aşamaya gelinmeden tedavi olmak önemlidir.

Haglund sendromu ameliyatı tehlikeli midir, ameliyat risk taşır mı?

Her ameliyatta olduğu gibi Haglund sendromu ameliyatında da bazı riskler vardır. Bu nedenle hekimin Haglund sendromu ameliyatlarında yeterli deneyim ve hastaya en uygun cerrahi teknikler konusunda bilgiye sahip olması önemlidir. Doğru teknikle yapılmamış başarısız olabilir ve yeniden daha kapsamlı bir ameliyat gerektirir.

Haglund sendromu ameliyatının en riskli sonucu ameliyat sırasında Aşil tendonuna zarar vermektir. Kemik çıkıntısı ve bursa Aşil tendonuyla çok yakın komşulukta olduklarından bu yapıların çıkartılması sırasında Aşil tendonu yaralanabilir. Bu durumda Aşil tendonunun daha kapsamlı bir ameliyatla onarılması gerekir ki, bu da iyileşme süresini belirgin olarak uzatacaktır.