Yazan: Prof. Dr. Erdem Bagatur
Son değiştirilme tarihi: 14.10.2026
Lisfranc yaralanması, ayağın orta bölümündeki tarsometatarsal eklem kompleksini ve bu eklemleri destekleyen bağları etkileyen önemli bir yaralanmadır. Yaralanma yalnızca bağ hasarından oluşabileceği gibi, metatars ve tarsal kemiklerde kırıkların ve eklem çıkıklarının eşlik ettiği daha ağır bir tablo şeklinde de ortaya çıkabilir. Bu nedenle “Lisfranc yaralanması” geniş bir kavramdır; Lisfranc kırıklı çıkığı ise bu yaralanmaların daha ağır ve belirgin bir formunu ifade eder.
Lisfranc eklem kompleksi, ayağın orta bölümü ile ön ayak arasındaki yük aktarımında ve ayak kemerlerinin stabilitesinde önemli rol oynar. Özellikle Lisfranc ligamentinin yaralanması, tarsometatarsal eklemlerde instabiliteye yol açabilir. Yaralanmanın gözden kaçması veya uygun şekilde tedavi edilmemesi, zaman içerisinde kronik ağrı, deformite ve posttravmatik eklem kireçlenmesine neden olabilir.
Lisfranc yaralanmaları nispeten nadirdir ve özellikle düşük enerjili spor yaralanmalarında basit bir ayak burkulması ile karıştırılabilir. Bu nedenle travmanın mekanizması, fizik muayene bulguları ve uygun görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesi tanı açısından önemlidir.
Lisfranc yaralanması nedir?
Lisfranc yaralanmaları tek bir yaralanma modelinden oluşmaz. Tarsometatarsal eklemleri destekleyen bağların izole yaralanmasından, kırıkların ve eklem çıkıklarının birlikte bulunduğu ağır Lisfranc kırıklı çıkıklarına kadar farklı şekillerde görülebilir.
Lisfranc eklemi, metatars kemiklerinin ayağın orta bölümündeki kuneiform ve kuboid kemiklerle yaptığı eklemlerden oluşur. Bu bölgedeki kemik ve bağların birlikte oluşturduğu yapı, ayağın stabilitesinin ve yük aktarımının sağlanmasında önemli rol oynar.
Lisfranc yaralanmasında eklem yüzlerinin normal anatomik ilişkisi bozulabilir. Özellikle metatarsların tarsal kemiklere göre yer değiştirmesi veya Lisfranc ligamentinin yırtılması, orta ayakta instabiliteye neden olabilir.
Lisfranc ligamenti, ayakta medial kuneiform kemiği ile ile ikinci metatars tabanı arasında uzanan ve tarsometatarsal eklem kompleksinin stabilitesinde temel rol oynayan güçlü bir bağ yapısıdır. Özellikle ikinci metatarsın proksimaldeki kemik yapıların oluşturduğu stabil kilitlenmesine katkıda bulunarak orta ayağın bütünlüğünü sağlar. Bu bağın yaralanması, basit bir bağ hasarından daha önemli olarak değerlendirilir; çünkü tarsometatarsal eklem diziliminin bozulmasına ve orta ayakta instabilite gelişmesine yol açabilir. Lisfranc yaralanmalarında bağın kısmi veya tam yırtığına ek olarak eklem yüzlerinde subluksasyon, kırık veya kırıklı çıkık bulunabilir. Bu nedenle Lisfranc bağının bütünlüğünün değerlendirilmesi, özellikle röntgen bulgularının belirgin olmadığı düşük enerjili yaralanmalarda tanı açısından önem taşır.
Lisfranc yaralanması kimlerde görülür?
Lisfranc yaralanması travmaya maruz kalan herkeste görülebilir. Yüksek enerjili trafik kazaları, yüksekten düşmeler ve ayağın ezilmesi gibi travmalar daha ağır kırıklı çıkıklara neden olabilir.
Bunun yanında futbol ve basketbol gibi sporlarda, ayağın ön kısmına yük verilmiş durumdayken ayağın ani dönmesi veya vücudun ayak üzerinde dönmesi sonucunda düşük enerjili Lisfranc yaralanmaları meydana gelebilir.
Özellikle sporcularda ortaya çıkan düşük enerjili yaralanmaların basit bir burkulma olarak değerlendirilmesi tanının gecikmesine neden olabilir. Ayak tabanında travma sonrasında ortaya çıkan belirgin morarma, özellikle Lisfranc yaralanması açısından dikkatle değerlendirilmelidir.
Diyabetik periferik nöropati gibi ayağın duyusunu azaltan durumlarda ise ağrı ve diğer erken belirtiler daha az belirgin olabilir.
Lisfranc yaralanması nedenleri nelerdir?
Lisfranc yaralanmaları iki temel travma mekanizmasıyla ortaya çıkabilir.
Yüksek enerjili travmalar: Trafik kazaları, yüksekten düşme ve ayağın ciddi şekilde ezilmesi gibi travmalar kemik kırıkları, eklem çıkıkları ve bağ yaralanmalarının birlikte görülmesine neden olabilir.
Düşük enerjili travmalar: Spor sırasında ayağın ön kısmı yere basılıyken ayağın veya vücudun ani dönmesi, özellikle futbol ve basketbol gibi sporlarda Lisfranc ligamentinin ve tarsometatarsal eklemlerin yaralanmasına yol açabilir.
Bu nedenle travmanın şiddeti ile yaralanmanın ciddiyeti her zaman doğru orantılı değildir. Görece basit görünen bir spor travması sonrasında da instabil Lisfranc yaralanması oluşabilir.
Lisfranc yaralanmasının belirtileri nelerdir?
Lisfranc yaralanmalarında belirtiler yaralanmanın şiddetine göre değişir. En sık görülen yakınmalar şunlardır:
- Ayağın orta bölümünde ağrı
- Ayağın sırtında ve orta bölümünde şişlik
- Ayağa yük vermekle artan ağrı
- Yürümede belirgin güçlük veya ayağa basamama
- Ayak sırtında morarma
- Ayak tabanında, özellikle orta ayak bölgesinde morarma
- Daha ağır yaralanmalarda şekil bozukluğu
Özellikle ayak tabanında ortaya çıkan morarma (plantar ekimoz) Lisfranc yaralanması açısından önemli bir klinik bulgudur. Lisfranc yaralanmalarında plantar ekimoz, orta ayaktaki bağ ve eklem kapsülü yaralanmasına bağlı olarak oluşan kanamanın ayak tabanındaki yumuşak dokulara yayılması sonucu ortaya çıkar. Özellikle Lisfranc ligamentinin yaralanması, intermetatarsal ve tarsometatarsal bölgelerdeki küçük damarların hasarlanmasına ve kanın ayak tabanına doğru ilerlemesine neden olabilir.
Bu nedenle travma sonrasında ayak tabanında, özellikle orta ayak bölgesinde belirgin ekimoz görülmesi, Lisfranc yaralanması açısından önemli bir klinik uyarıdır. Plantar ekimoz tek başına tanı koydurmaz; ancak eşlik eden orta ayak hassasiyeti ve yük vermekle artan ağrı varsa Lisfranc yaralanması mutlaka değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte her Lisfranc yaralanmasında belirgin deformite veya ayağa basamama görülmeyebilir. Düşük enerjili yaralanmalarda hasta yürüyebilir, ancak yük vermekle orta ayak ağrısı belirginleşebilir.
Lisfranc yaralanmasının tanısı nasıl konulur?
Tanı travmanın mekanizması, fizik muayene ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konulur.
Röntgen. İlk değerlendirmede temel görüntüleme yöntemidir. Özellikle mümkün olan hastalarda yük vererek çekilen ayak röntgenleri, tarsometatarsal eklemlerdeki dizilim bozukluklarının ve instabilitenin değerlendirilmesi açısından önemlidir. Metatarsların tarsal kemiklerle ilişkisi, eklem aralıkları, kırıklar ve yer değiştirmeler değerlendirilir.
Bazı Lisfranc yaralanmalarında standart röntgen yeterli olmayabilir. Özellikle düşük enerjili veya kemiklerde ayrışma göstermeyen yaralanmalarda görüntülerin dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Bilgisayarlı tomografi (BT). Kırıkların ayrıntılı değerlendirilmesinde ve eklem yüzlerinin anatomisinin ortaya konulmasında yararlıdır. Özellikle cerrahi tedavi planlanan kırıklı çıkıklarda kemik yapının daha ayrıntılı değerlendirilmesini sağlar.
Manyetik rezonans (MR) görüntüleme. MR görüntüleme, özellikle bağ yaralanmalarının ve kemik iliği ödeminin değerlendirilmesinde kullanılır. Klinik olarak Lisfranc yaralanmasından şüphe edilen ancak röntgenlerde belirgin bulgu saptanmayan hastalarda tanıya önemli katkı sağlar. MR’da Lisfranc ligament kompleksinde kalınlaşma, sinyal artışı veya süreklilik kaybı, tarsometatarsal eklem çevresinde kemik iliği ödemi ve eşlik eden kapsül-bağ yaralanmaları görülebilir. Metatars tabanları ve kuneiformlarda kemik iliği ödemi veya kırık hatları da saptanabilir. Özellikle röntgende belirgin diastaz veya deplasman göstermeyen ligamentöz Lisfranc yaralanmalarının değerlendirilmesinde MR değerlidir.
Lisfranc yaralanmalarının ayırıcı tanısı
Lisfranc yaralanması ile benzer ağrı, şişlik ve yük vermekte güçlüğe neden olabilecek diğer orta ayak yaralanmaları da değerlendirilmelidir. Özellikle metatars ve tarsal kemik kırıkları, diğer bağ yaralanmaları ve tendon yaralanmaları benzer klinik bulgular oluşturabilir. Bunun yanı sıra, orta ayak eklemlerinin kıkırdak veya kapsül yaralanmaları, stres kırıkları ve daha nadiren eklem çıkıkları da ayırıcı tanıda göz önünde bulundurulmalıdır.
Ayırıcı tanıda travmanın mekanizması, ağrının lokalizasyonu, plantar ekimoz varlığı, orta ayak stabilitesi ve yük vermekle ortaya çıkan ağrı birlikte değerlendirilmelidir. Röntgenler ilk değerlendirmede önemli olmakla birlikte, özellikle deplasmanın belirgin olmadığı yaralanmalarda tanı güçleşebilir. Klinik şüphenin devam ettiği durumlarda yük vererek çekilen grafiler, bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) incelemeleri kullanılarak kemik, eklem ve bağ yapıları daha ayrıntılı değerlendirilebilir.
Lisfranc yaralanması neden sık atlanır?
Lisfranc kırıklı çıkıkları, özellikle düşük enerjili travmalar sonrasında klinik ve radyolojik olarak kolaylıkla gözden kaçabilir. Bunun önemli nedenlerinden biri, yaralanmanın her zaman belirgin bir deformite oluşturmaması ve ağrı ile şişliğin basit bir ayak burkulması veya yumuşak doku yaralanması olarak değerlendirilmesidir. Özellikle ayağın orta bölümünde belirgin hassasiyet, yük vermekle artan ağrı ve plantar yüzde ekimoz bulunması Lisfranc yaralanması açısından uyarıcı olmalıdır. Bununla birlikte, standart röntgenlerde bazı eklem uyumsuzlukları veya bağ yaralanmaları gözden kaçabilir; yük vermeden çekilen grafilerde normal görünen bazı yaralanmalar, yük altında belirginleşebilir.
Tanının gecikmesi, özellikle Lisfranc ligament kompleksinin instabil olduğu yaralanmalarda önemlidir. Tedavi edilmemiş veya yetersiz tedavi edilmiş instabil bir Lisfranc yaralanması, zaman içinde tarsometatarsal eklemlerde kalıcı dizilim bozukluğu, kronik ağrı ve posttravmatik artroz gelişimine yol açabilir. Bu nedenle travma sonrası orta ayakta beklenenden fazla ağrı bulunan, özellikle plantar ekimozu olan veya yük vermekte zorlanan hastalarda yalnızca ilk röntgenin normal olmasıyla Lisfranc yaralanması dışlanmamalıdır. Klinik şüphe devam ediyorsa yük vererek çekilen grafiler ve gerektiğinde bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme tanısal değerlendirmeye katkı sağlar.
Lisfranc yaralanmalarının tedavisi nedir?
Tedavi, yaralanmanın stabil olup olmamasına, eklem diziliminin korunup korunmadığına, varsa kırıkların özelliklerine ve bağ yaralanmasının derecesine göre belirlenir.
Ameliyat dışı tedavi
Ayrışmamış ve stabil olduğu belirlenen bazı Lisfranc yaralanmaları ameliyat dışı yöntemlerle tedavi edilebilir. Bu durumda genellikle bir süre yük vermekten kaçınılması ve alçı veya uygun bir immobilizasyon yöntemi kullanılması gerekir. İyileşme sürecinde klinik ve gerektiğinde radyolojik kontroller yapılarak eklem diziliminin korunup korunmadığı değerlendirilir.
Cerrahi tedavi
Eklemlerde belirgin yer değiştirme veya instabilite bulunması, kırıklı çıkığın anatomik diziliminin bozulması ya da önemli bağ yaralanması olması durumunda cerrahi tedavi gündeme gelir.
Cerrahinin temel amacı, Lisfranc kompleksinin anatomik dizilimini mümkün olduğunca yeniden sağlamak ve bunu yeterli stabilite ile korumaktır. Kırık ve çıkıklar anatomik konumlarına getirildikten sonra uygun vida, plak veya diğer tespit yöntemleri kullanılabilir.
Bazı seçilmiş yaralanmalarda primer artrodez de tedavi seçenekleri arasında yer alabilir. Artrodez yönteminde ayaktaki bazı eklemler dondurulur ve hareketsiz kılınır.
Primer artrodez, özellikle instabil ve deplase Lisfranc yaralanmalarında, eklem yüzlerinde belirgin kıkırdak hasarı veya parçalı kırık bulunduğunda düşünülür. 1.–3. tarsometatarsal eklemlerin ciddi şekilde yaralandığı, özellikle tamamen ligamentöz yaralanmalarda ve anatomik redüksiyonun kalıcı olarak korunmasının güç olduğu durumlarda primer artrodez güçlü bir tedavi seçeneğidir.
Buna karşılık, eklem yüzlerinin büyük ölçüde korunduğu ve anatomik redüksiyonun stabil internal fiksasyonla sürdürülebildiği yaralanmalarda eklemi korumak tercih edilebilir. Tedavi seçiminde yaralanmanın yalnızca kırık tipi değil, eklem kıkırdağının durumu, instabilitenin derecesi ve redüksiyonun sürdürülebilirliği birlikte değerlendirilmelidir.
Lisfranc yaralanmasının ameliyat sonrası dönemi nasıldır?
Ameliyat sonrasında tedavi planı yaralanmanın şiddetine ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişir. İlk dönemde ayağın korunması, ödemin azaltılması ve çoğu hastada yük vermenin sınırlandırılması gerekir.
Oluşmuş hasarın ciddiyetine göre ameliyattan sonra alçı yapılabilir. Hastalar yaralanmaları iyileşene kadar koltuk değneği kullanacaklardır.
Kemik ve yumuşak dokuların iyileşme sürecine göre kontrollü yük vermeye geçilir.
Lisfranc yaralanması ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?
Öncelikle kırık ve çıkıkların sorunsuz iyileşmeleri gerekmektedir. Hastaların daha sonra rahat yürüyüş yapmaları gerekir. Koşma gibi yoğun egzersizlere geri dönmek bir yıl veya daha fazla sürebilir. Ama bu arada yüzme yapılabilir.
Lisfranc yaralanması tedavi edilmezse ne olur?
Uygun şekilde tedavi edilmeyen Lisfranc yaralanması
- Artroza
- Kronik ve kalıcı ağrıya
- Ayak tabanındaki kemerin bozulmasına
- Kalıcı şişliğe
- Ayakkabı giymekte güçlüğe
- Yürüme zorluğuna
neden olabilir.
İlgili sayfalar: Ayak Bileği Kırığı · Ayak ve Ayak Bileği Spor Yaralanmalarından Korunma · Ayak Ağrısı