Yazan: Prof. Dr. Erdem Bagatur
Son değiştirilme tarihi: 16.10.2026
Freiberg hastalığı ayağın ön bölgesinde, metatarsofalangeal eklem düzeyinde (ayak parmaklarıyla tarak kemiklerinin eklem yaptığı bölgede) ağrıya neden olan bir hastalıktır. Freiberg hastalığı, metatarsın (tarak kemiği) başında kemik ve kıkırdak dokusunun hasarlanması ve zamanla canlılığını kaybetmesi sonucunda ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu rahatsızlık genellikle ergenlik döneminde olan kızlarda veya ikinci metatarsın birinci metatarstan uzun olduğu kişilerde görülür. İkinci metatarsın birinci metatarsa göre daha uzun olması, özellikle yürüyüş, koşu ve spor sırasında ikinci metatars başına binen yükü artırabilir.
Ameliyat dışı tedavilere rağmen yakınmaları devam eden veya hastalığın ileri evrelerinde bulunan hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.
Freiberg hastalığı nedir?
Freiberg hastalığı ayak tabanında parmaklarla metatarların eklem yaptığı bölgede ağrıya neden olan bir hastalıktır. Nedeni metatarsın başında kemik ve kıkırdak dokusunun tekrarlayan darbelerle kırılıp kan dolaşımının bozulmasıyla canlılığını kaybetmesidir. Sonuçta metatarsın başı yuvarlak şeklini kaybeder ve parmakla yaptığı eklem ilişkisi bozulur. Eklemde oluşan bu hasar ağrı, şişlik ve yürüme güçlüğüne neden olur.
Bu rahatsızlık genellikle ergenlik döneminde olan ve hızla büyüyen kızlarda veya ikinci metatarsın birinci metatarstan uzun olduğu kişilerde görülür. Daha az olmakla birlikte üçüncü metatars başında da görülebilir.
Freiberg hastalığı kimlerde görülür?
Hastalık en sık olarak 11-18 yaş arasındaki kızlarda görülür. Birçok hastada ikinci metatars (tarak kemiği) birinci metatarstan daha uzundur. Bu durum aktivite, yürüme, koşma, spor sırasında daha kalın ve güçlü olan birinci metatarsa binmesi gereken yüklerin uzun olması nedeniyle ikinci metatarsa binmesi nedeniyle ortaya çıkar.
Freiberg hastalığı nedenleri nelerdir?
Freiberg hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Hastalığın oluşumunda, özellikle ikinci metatars başına tekrarlayan mekanik yüklenmenin ve bu bölgedeki kanlanma özelliklerinin rol oynadığı düşünülmektedir. İkinci metatarsın birinci metatarsa göre daha uzun olması, yürüyüş, koşu ve spor sırasında ikinci metatars başına binen yükü artırarak hastalığın gelişimine katkıda bulunabilir.
Özellikle büyüme döneminde ayağın ön bölümüne tekrarlayan ve aşırı yük bindiren aktiviteler, metatars başındaki kemik ve kıkırdak dokusunda hasara yol açabilir. Bu mekanik yüklenmenin, gelişmekte olan kemik ve eklem yapılarının daha hassas olduğu ergenlik döneminde önem taşıdığı düşünülmektedir.
Bununla birlikte Freiberg hastalığı yalnızca mekanik yüklenmeyle açıklanamaz. Metatars başının kanlanmasındaki bazı özelliklerin de hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği öne sürülmüştür. Bu nedenle Freiberg hastalığının, mekanik yüklenme ile bölgesel dolaşım özelliklerinin birlikte etkili olduğu çok faktörlü bir hastalık olduğu düşünülmektedir.
Freiberg hastalığı belirtileri nelerdir?
Freiberg hastalığının en sık görülen belirtisi, parmaklarla metatarsalrın birleştiği metatarsofalangeal eklem bölgesinde ağrıdır. Ağrı özellikle yürüyüş, koşma ve spor gibi ayağın ön bölümüne yük bindiren aktiviteler sırasında belirginleşebilir. Hastalık ilerledikçe ağrı günlük aktiviteler sırasında da ortaya çıkabilir.
Freiberg hastalığında görülebilen diğer belirtiler şunlardır:
- Ayakın ön bölgesinde, özellikle ikinci parmak kökünde ağrı
- Yürürken veya koşarken artan ağrı
- Yüksek topuklu veya dar ayakkabılarla belirginleşen ağrı
- Metatarsofalangeal eklem çevresinde şişlik ve hassasiyet
- Parmak ekleminde hareket kısıtlılığı ve özellikle eklemi yukarı doğru hareket ettirirken ağrı
- Hastalığın ilerleyen dönemlerinde metatars başındaki şekil bozukluğuna bağlı olarak eklem çevresinde şekil bozukluğu
Belirtilerin şiddeti hastalığın evresine göre değişebilir. Erken dönemde röntgen bulguları belirgin olmadan yalnızca aktiviteyle ortaya çıkan ön ayak ağrısı görülebilirken, ilerleyen dönemlerde metatars başındaki şekil bozukluğu ve eklem hasarına bağlı olarak sürekli ağrı ve hareket kısıtlılığı gelişebilir.
Freiberg hastalığı tanısı nasıl konulur?
Freiberg hastalığının tanısında hastanın yakınmaları, fizik muayene bulguları ve görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilir. Özellikle genç bir hastada, metatarsofalangeal eklem düzeyinde yük vermekle artan ve uzun süredir devam eden ayak ön bölge ağrısı Freiberg hastalığını düşündürmelidir.
Fizik muayenede metatars başında hassasiyet, eklem çevresinde şişlik ve metatarsofalangeal eklem hareketlerinde kısıtlılık araştırılır. Özellikle eklemin hareket ettirilmesi sırasında ağrının artması ve eklem hareket açıklığının azalması tanı açısından önemlidir. Ayırıcı tanı açısından diğer metatars başlarının ve ön ayaktaki diğer yapıların da değerlendirilmesi gerekir.
Tanıda temel görüntüleme yöntemi ayak röntgenidir. Röntgende hastalığın evresine bağlı olarak metatars başında yassılaşma, düzensizlik ve ilerleyen dönemlerde eklem yüzeyinde çökme görülebilir. Metatarsofalangeal eklemde dejeneratif değişiklikler ve eklem aralığında daralma da ileri evrelerde ortaya çıkabilir.
Erken dönemde röntgen bulguları henüz belirgin olmayabilir. Bu nedenle klinik olarak Freiberg hastalığından şüphelenilen ancak röntgen incelemesinin yeterli bilgi vermediği durumlarda manyetik rezonans (MR) görüntüleme kullanılabilir. MR incelemesi, metatars başındaki kemik ve kıkırdak hasarının yanı sıra kemik iliğindeki değişikliklerin erken dönemde gösterilmesine yardımcı olabilir.
Görüntüleme bulguları hastalığın evresinin belirlenmesinde ve uygulanacak tedavinin planlanmasında da önem taşır. Bu nedenle Freiberg hastalığında tanı yalnızca röntgen görüntüsüne göre değil, hastanın klinik bulguları ve görüntüleme sonuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle konulur.
Freiberg hastalığında ayırıcı tanı
Freiberg hastalığı, özellikle genç hastalarda metatarsofalangeal eklem düzeyinde ağrıya neden olan diğer hastalıklarla karışabilir. Bu nedenle tanı konulurken hastanın yaşı, ağrının yerleşimi, fizik muayene bulguları ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.
Metatars stres kırıkları, özellikle tekrarlayan spor aktiviteleri sonrasında gelişen ön ayak ağrısına neden olabilir ve Freiberg hastalığı ile karışabilir. Stres kırıklarında ağrı genellikle yük vermekle artar; MR görüntüleme, kemik içindeki stres reaksiyonu veya kırığın gösterilmesinde yardımcı olabilir.
Morton nöroma da ayağın ön bölgesinde ağrıya neden olabilir. Ancak Morton nöromasında ağrı daha çok parmaklar arasındaki sinir dağılımı boyunca hissedilir ve yanma, uyuşma veya elektrik çarpması benzeri yakınmalar eşlik edebilir. Freiberg hastalığında ise ağrı genellikle doğrudan metatars başı ve metatarsofalangeal eklem çevresinde yoğunlaşır.
Metatarsofalangeal eklemin diğer hastalıkları da benzer yakınmalara yol açabilir. Eklem kıkırdağında dejenerasyon, geçirilmiş travmaya bağlı eklem hasarı ve enflamatuvar eklem hastalıkları bu grupta değerlendirilebilir. Bu hastalıklarda eklemde şişlik, hassasiyet ve hareket kısıtlılığı görülebilir.
Ayrıca metatars başında veya çevresindeki diğer kemik ve yumuşak doku lezyonları da ön ayak ağrısının nedeni olabilir. Bu nedenle özellikle uzun süren, giderek artan veya standart tedavilere rağmen düzelmeyen yakınmalarda görüntüleme bulguları dikkatle değerlendirilmelidir.
Freiberg hastalığının diğer ayak hastalıklarından ayırt edilmesinde fizik muayene ve röntgen temel yöntemlerdir. Erken dönemde röntgen bulgularının belirgin olmadığı durumlarda veya tanının kesinleştirilmesi gerektiğinde MR incelemesi ayırıcı tanıya önemli katkı sağlayabilir.
Freiberg hastalığı tedavisi nedir?
Freiberg hastalığının tedavisi; hastalığın evresine, metatars başındaki kemik ve kıkırdak hasarının derecesine, eklem yüzeyinin korunup korunamadığına ve hastanın yakınmalarına göre belirlenir. Özellikle erken evrede tanı konulan hastalarda amaç, metatars başına binen yükü azaltarak hastalığın ilerlemesini önlemek ve eklem yüzeyini korumaktır. İleri evrelerde ise eklemde oluşan şekil bozukluğu ve kıkırdak hasarının derecesine göre cerrahi tedavi gündeme gelebilir.
Ameliyat dışı tedavi
Erken evrelerde ve eklem yüzeyinin büyük ölçüde korunduğu hastalarda öncelikle ameliyat dışı tedavi uygulanır. Ayağın ön bölümüne binen yükün azaltılması, ağrıyı artıran spor ve aktivitelerin geçici olarak sınırlandırılması, uygun ayakkabı kullanılması ve gerektiğinde ağrı kesici ilaçlardan yararlanılması tedavinin temelini oluşturur. Metatars başına binen basıncı azaltmaya yönelik tabanlık veya uygun ortotik destekler de bazı hastalarda kullanılabilir.
Bu tedavilerle yakınmaların azalması ve hastalığın ilerlemesinin önlenmesi amaçlanır. Tedaviye rağmen ağrının devam ettiği veya görüntülemelerde hastalığın ilerlediği durumlarda cerrahi tedavi değerlendirilir.
Cerrahi tedavi
Cerrahi tedavinin seçimi hastalığın evresine ve metatars başındaki eklem yüzeyinin durumuna göre değişir. Eklem yüzeyi henüz korunabiliyorsa, mümkün olduğunca mevcut eklem kıkırdağını koruyan ve metatars başındaki yük dağılımını düzelten cerrahi yöntemler tercih edilir.
Bu amaçla uygulanabilecek cerrahi yöntemler arasında:
- Metatars başındaki hasarlı veya canlılığını kaybetmiş dokuların temizlenmesi
- Metatars kemiğinin uzunluğunu ve yük dağılımını düzeltmeye yönelik kısaltma osteotomileri
- Metatars başındaki sağlam eklem yüzeyini eklem içine yeniden konumlandırmaya yönelik osteotomiler
yer alır.
İleri evrelerde metatars başında belirgin şekil bozukluğu, eklem yüzeyinde ciddi hasar veya dejeneratif değişiklikler bulunabilir. Bu hastalarda yalnızca hasarlı dokunun temizlenmesi yeterli olmayabilir ve uygulanacak cerrahi yöntem eklemin mevcut durumuna göre farklılık gösterir.
Bu nedenle Freiberg hastalığında tek bir cerrahi yöntem bütün hastalar için uygun değildir. Erken evrede eklem yüzeyinin korunması, ileri evrede ise mevcut eklem hasarının ve deformitenin tedavi edilmesi cerrahi planlamanın temelini oluşturur.
Freiberg hastalığı ameliyat sonrası dönemi nasıldır?
Freiberg hastalığı ameliyatından sonraki iyileşme süreci, uygulanan cerrahi yönteme ve metatars başındaki hasarın derecesine göre değişir. Ameliyatın amacı ve uygulanan tekniğe bağlı olarak ayağın üzerine yük verme süresi ve rehabilitasyon programı farklı şekilde planlanabilir.
Özellikle metatars kemiğinde osteotomi yapılan ve kemiğin yeniden konumlandırıldığı ameliyatlardan sonra, kemik iyileşmesi tamamlanıncaya kadar ayağın üzerine tam yük verilmesi geciktirilebilir. Bu dönemde koltuk değneği veya benzeri desteklerden yararlanılabilir. Buna karşılık yalnızca eklem içerisindeki hasarlı dokuların temizlendiği bazı cerrahi girişimlerde yük verme ve hareketlendirme daha erken başlayabilir.
Ameliyat sonrasında parmak ve metatarsofalangeal eklem hareketlerinin korunması, şişliğin azaltılması ve ayağın kademeli olarak normal kullanıma döndürülmesi rehabilitasyonun önemli amaçlarıdır. Yük verme ve aktivite düzeyi, klinik muayene ve gerektiğinde kontrol görüntülemelerinin sonuçlarına göre aşamalı olarak artırılır.
Günlük aktivitelere dönüş süresi hastadan hastaya değişebilir. Özellikle kemik kesisi yapılan ameliyatlarda spora veya yüksek etkili aktivitelere dönüş için kemiğin iyileşmesinin yanı sıra eklem hareketlerinin, kas gücünün ve yürüme fonksiyonunun yeterli düzeye gelmesi beklenir.
Freiberg hastalığı ameliyatından sonra ne zaman spor yapılabilir?
İyileşme tamamlandıktan sonra hastaların öncelikle sorunsuz yürümesi gerekir. Spor yapmak 3-4 ayı bulacaktır. Ancak bu dönemde ayağa yük vermeden yapılabilmesi nedeniyle yüzme sporu yapılabilir.
Freiberg hastalığı tedavi edilmezse ne olur?
Freiberg hastalığı tedavi edilmezse ilerleyebilir ve ayak parmaklarında eklem hareket kısıtlılığı ve gittikçe artan ağrıya neden olur. Özellikle dar ayakkabı giyildiğinde ağrı günlük yaşamı kısıtlar. Tedavi edilmeyen olgularda hastalık ilerleyerek eklemde bozulmaya ve artroza yola açabilir.
İlgili sayfalar: Metatarsalji · Halluks Valgus · Morton Nöroma · Ayak Ağrısı