Peroneal Tendinit ve Peroneal Tendon Yaralanmaları: Ayak Bileği Dış Yan Ağrısı

Yazan: Prof. Dr. Erdem Bagatur
Son değiştirilme tarihi: 19.10.2026

Ayak bileğinin dış yan (lateral) tarafında ağrı, travma ve aşırı kullanıma bağlı olarak ortaya çıkabileceği gibi, farklı tendon, bağ, kemik ve eklem patolojilerinin de klinik bulgusu olabilir. Bu bölgedeki ağrının önemli nedenlerinden biri, fibulanın arkasından seyrederek ayak bileğinin lateral stabilizasyonuna ve ayağın fonksiyonel hareketlerine katkıda bulunan peroneal tendonların aşırı yüklenmesi veya hasarlanmasıdır. Peroneal tendon patolojileri; tendinopati ve tenosinovitten kısmi ya da tam tendon yırtıklarına ve peroneal tendon subluksasyonuna kadar geniş bir klinik spektrum içinde görülebilir. Özellikle tekrarlayan ayak bileği burkulmaları, sportif aktivitelerde tekrarlayan yüklenmeler ve bazı anatomik özellikler bu tendonların maruz kaldığı mekanik stresi artırabilir. Bu nedenle lateral ayak bileği ağrısı olan hastalarda yalnızca semptomun varlığı değil, ağrının anatomik lokalizasyonu, oluş mekanizması, eşlik eden instabilite bulguları ve tendonların yapısal bütünlüğü birlikte değerlendirilmelidir. Peroneal tendon patolojileri bazen lateral ayak bileği bağ yaralanmaları veya kronik ayak bileği instabilitesi ile birlikte bulunabilir. Bu nedenle özellikle tekrarlayan burkulma öyküsü olan hastalarda yalnızca bağların değil, peroneal tendonların da değerlendirilmesi önemlidir.

Peroneal tendinit nedir?

Peroneal tendinit, ayak bileğinin dış tarafında ve ayağın dış kenarında ilerleyen peroneal tendonlarda ağrı, hassasiyet ve irritasyonla seyreden bir durumdur. Bu tendonlar, bacağın dış bölümündeki kasları ayak kemiklerine bağlar. Ayak bileğinin dengelenmesine ve ayağın dışa doğru hareketine katkıda bulunarak yürüme, koşma ve farklı zeminlerde denge sağlama sırasında görev yaparlar.

Peroneal tendon sorunları aşırı kullanım, tekrarlayan ayak bileği zorlanmaları veya bir burkulma sonrasında ortaya çıkabilir. Ağrı çoğunlukla ayak bileğinin dış yan tarafında hissedilir. Bununla birlikte, ayak bileği dış yan ağrısının nedeni her zaman peroneal tendonlar değildir. Bağ yaralanmaları, kırıklar, eklem sorunları ve tendon yırtıkları benzer şikâyetlere yol açabilir.

Bu nedenle ayak bileğinin dış yan tarafının ağrıması tek başına peroneal tendinit tanısı koydurmaz. Tanı, şikâyetlerin özellikleri, fizik muayene ve gerektiğinde görüntüleme yöntemleri birlikte değerlendirilerek konur.

Peroneal tendon hastalıkları yalnızca “tendinit”ten ibaret değildir. Klinik tabloda tendon kılıfının inflamasyonu (tenosinovit), dejeneratif tendon değişiklikleri (tendinopati), kısmi veya tam tendon yırtıkları ile tendonların normal anatomik konumundan yer değiştirmesi (subluksasyon veya dislokasyon) görülebilir. Bu patolojiler tek başına ortaya çıkabileceği gibi aynı hastada birlikte de bulunabilir.

Peroneal tendonlar nerede bulunur?

Ayak bileğinin dış tarafında, fibula adı verilen kemiğin arkasından iki önemli peroneal tendon geçer:

• Peroneus brevis tendonu, fibulanın arkasından ilerleyerek ayağın dış tarafındaki beşinci metatars kemiğine uzanır.
• Peroneus longus tendonu, daha uzun bir seyir izler; fibulanın arkasından geçtikten sonra ayağın altından ilerleyerek birinci metatars ve çevresindeki yapılara uzanır.

Bu tendonlar, fibulanın arkasındaki kemik oluğun içinde ilerler ve retinakulum adı verilen destekleyici dokular tarafından yerinde tutulur. Peroneal tendonlar ayak bileğinin dışa doğru hareketine (eversiyon) ve dış yandan stabilizasyonuna katkıda bulunurlar.

Ayak bileğinin dış yanında tendonları yerinde tutan en önemli yapılardan biri superior peroneal retinakulumdur. Bu yapı, peroneal tendonların fibulanın arkasındaki oluk içinde kalmasını sağlar. Retinakulumun yaralanması özellikle travma sonrasında tendonların öne doğru kaymasına ve tekrarlayan subluksasyon veya dislokasyona neden olabilir.

Tendonların anatomisini bilmek, peroneal tendinit ağrısının neden çoğunlukla ayak bileğinin dış yanında ve altında hissedildiğini anlamaya yardımcı olur.

Peroneal tendonların görevi nedir?

Peroneus longus ve peroneus brevis kaslarının tendonları, ayağın dışa doğru hareketinde (eversiyon) önemli rol oynar. Bunun yanında ayak bileğinin lateral stabilitesine katkıda bulunur ve özellikle düzensiz zeminde ayağın kontrol edilmesine yardımcı olurlar. Peroneus longus ayrıca ayağın transvers arkının desteklenmesine ve birinci metatars kemiğinin stabilizasyonuna katkıda bulunur.

Bu nedenle peroneal tendonların işlev bozukluğu yalnızca dış yan ağrıya değil, ayak bileğinde güvensizlik hissine, tekrarlayan burkulmalara ve sportif performansta azalmaya da yol açabilir.

Peroneal tendinit belirtileri nelerdir?

Peroneal tendinitin belirtileri kişiden kişiye değişebilir. En sık görülen yakınmalar şunlardır:

Ayak bileğinin dış yanında ağrı

Ağrı çoğunlukla ayak bileğinde fibula kemiğinin arkasında, altında veya ayağın dış kenarı boyunca hissedilir. Ağrı tendonların seyri üzerinde belirginleşebilir. Doğrudan kemiğin üzerinde bulunan hassasiyet ise başka bir sorunun da değerlendirilmesini gerektirebilir.

Aktiviteyle artan ağrı

Koşma, zıplama, uzun süre yürüme, merdiven çıkma veya düzensiz zeminde hareket etme sırasında ağrı artabilir. Başlangıçta yalnızca aktivite sırasında hissedilen ağrı, tendon üzerindeki yük devam ederse günlük yaşamda da belirginleşebilir.

Şişlik, hassasiyet veya ısı artışı

Tendonların çevresinde şişlik, hassasiyet, kızarıklık veya ısı artışı görülebilir. Bu bulguların hızla ilerlemesi, ateş veya genel durum bozukluğu ile birlikte olması durumunda enfeksiyon gibi farklı sorunların dışlanması için gecikmeden değerlendirme gerekir.

Ayak bileğinde güvensizlik hissi

Özellikle daha önce ayak bileği burkulması geçirmiş kişilerde peroneal tendonların işlev bozukluğu, ayak bileğinde boşalma veya güvensizlik hissine neden olabilir. Bu bulgu lateral bağ yaralanmalarıyla da ilişkili olabileceğinden, iki durumun birlikte değerlendirilmesi gerekebilir.

Dışa çevirme hareketinde ağrı veya güçsüzlük

Ayağın dışa doğru hareket ettirilmesi sırasında ağrı ya da güçsüzlük oluşabilir. Ancak kişinin kendi kendine yaptığı bir hareket testi tanı koydurmaz. Ağrıya rağmen zorlayıcı testler yapmak tendon sorununu artırabilir.

Çıtırtı, atlama veya tendonun yer değiştirme hissi

Özellikle bir burkulma sonrasında ayak bileği dış yan tarafında çıtırtı, atlama veya tendonun yerinden hareket ettiği hissediliyorsa peroneal tendon subluksasyonu ya da yırtığı açısından değerlendirme gerekebilir.

Peroneal tendinit neden olur?

Peroneal tendon sorunları tek bir nedene bağlı olmayabilir. Sıklıkla fazla yüklenme veya yapısal etken birlikte rol oynar.

Tekrarlayan ayak bileği burkulmaları peroneal tendonlara yalnızca doğrudan yük bindirmez; aynı zamanda tendonların dinamik stabilizatör olarak daha fazla çalışmasına neden olabilir. Bu durum özellikle kronik lateral ayak bileği instabilitesi bulunan kişilerde tendonların sürekli aşırı yüklenmesine katkıda bulunabilir.

Aşırı kullanım ve antrenman yükünün hızlı artırılması

Koşu, futbol, basketbol, dans ve benzeri sporlarda ayak bileği tekrarlayan biçimde kullanılır. Antrenman süresinin veya yoğunluğunun kısa zamanda artırılması, yeterli dinlenme süresi verilmemesi ve ağrıya rağmen aktiviteye devam edilmesi tendonların yükünü artırabilir.

Ayak bileği burkulması ve travma

Ayağın içe doğru dönmesiyle oluşan burkulmalar sırasında peroneal tendonlar da zorlanabilir. Travma sonrasında gelişen ağrının basit bir tendon irritasyonu mu, bağ yaralanması mı, tendon yırtığı mı olduğunu yalnızca belirtilere bakarak ayırmak mümkün değildir.

Ayak yapısı ve topuk dizilimi

Özellikle pes kavus ve ayağın arka bölümünde varus gibi dizilim bozuklukları, lateral kolon ve peroneal tendonlar üzerindeki mekanik yükü artırabilir. Bu nedenle tekrarlayan peroneal tendon sorunlarında yalnızca tendonun kendisi değil, ayağın genel dizilimi de değerlendirilmelidir.

Uygun olmayan ayakkabı ve zemin

Ayağı yeterince desteklemeyen ayakkabılar, ani ayakkabı değişiklikleri, düzensiz zemin ve antrenman tekniğindeki değişiklikler ayak bileği dış yan tarafındaki tendonlarına binen yükü artırabilir. Ayakkabı veya ortez seçimi, özellikle belirgin ayak yapısı sorunları varsa, muayene sonrasında planlanmalıdır.

Peroneal tendon hastalıkları neden kronikleşebilir?

Peroneal tendon yakınmalarının uzun sürmesinin nedeni her zaman tendonun kendisi olmayabilir. Tekrarlayan ayak bileği burkulmaları, kronik lateral bağ instabilitesi, pes kavus ve ayak arkasında varus gibi dizilim bozuklukları, tendonların sürekli olarak daha yüksek mekanik yük altında çalışmasına neden olabilir. Ayrıca tendon yırtığı veya superior peroneal retinakulum yaralanması başlangıçta yalnızca “burkulma” olarak değerlendirilebilir.

Bu nedenle uzun süren dış yan ayak bileği ağrısında yalnızca ağrının bulunduğu bölge değil, tendonların yapısı, lateral bağların stabilitesi ve ayağın genel dizilimi birlikte değerlendirilmelidir.

Peroneal tendinit ile peroneal tendon yırtığı arasındaki fark nedir?

Peroneal tendinit veya tendinopati çoğunlukla yüklenmeyle artan ağrı, hassasiyet ve bazen şişlikle seyreder. Peroneal tendon yırtığında ise ani ağrı, dışa çevirme hareketinde güçsüzlük, bilekte boşalma, çıtırtı veya tendonun atladığı hissi görülebilir. Bu belirtiler yol gösterici olsa da tek başına kesin ayrım sağlamaz.

Peroneal tendon subluksasyonu nedir?

Peroneal tendon subluksasyonu, tendonların fibulanın arkasındaki normal oluklarından kısmen yer değiştirmesi ve özellikle ayak bileği hareketleri sırasında öne veya dışa doğru kaymasıdır. Daha ileri olgularda tendonlar tamamen oluk dışına çıkabilir ve bu durum dislokasyon olarak adlandırılır.

Subluksasyon özellikle ani travma, spor sırasında meydana gelen kuvvetli ayak bileği hareketleri veya superior peroneal retinakulumun yaralanması sonrasında ortaya çıkabilir. Hastalar çoğu zaman dış ayak bileğinde “tendon atlaması”, “çıt” veya tendonun yer değiştirdiğini hissetme şeklinde tarif ederler.

Peroneal tendinit tanısı nasıl konur?

Tanı süreci, hastanın öyküsünün alınması ve ayak bileğinin ayrıntılı muayenesiyle başlar. Hekim şu konuları değerlendirebilir:

• Ağrının başlangıç zamanı, yeri ve aktiviteyle ilişkisi
• Daha önce geçirilmiş burkulma veya travmalar
• Koşu ya da spor programında yakın zamanda yapılan değişiklikler
• Dış ayak bileğinde hassasiyet ve şişlik
• Tendonların hareket sırasında atlayıp atlamadığı
• Ayağın dışa doğru hareketindeki kuvvet kaybı
• Ayak bileği bağlarının stabilitesi
• Topuk ve ayak dizilimi

Muayene sırasında peroneal tendonlar fibulanın arkasında palpe edilir ve ayağın dışa çevrilmesine karşı direnç uygulanarak tendonların ağrılı olup olmadığı, kuvveti ve hareket sırasında yer değiştirip değiştirmediği değerlendirilir. Aynı muayenede lateral ayak bileği bağlarının stabilitesi, ayak tipi ve arka ayak dizilimi de değerlendirilmelidir.

Peroneal tendinitte görüntüleme yöntemleri nelerdir?

Röntgen, kemik yapısını, kırıkları, dizilim sorunlarını ve bazı eklem problemlerini değerlendirmeye yardımcı olabilir. Ancak tendonların yapısını her zaman ayrıntılı göstermez.

Manyetik rezonans görüntüleme (MR), tendonun yapısı, kısmi veya tam yırtık, çevre yumuşak dokular, kıkırdak ve bağlar hakkında ek bilgi sağlayabilir. Hangi görüntüleme yönteminin gerekli olduğu muayene bulgularına ve yanıtlanması gereken klinik soruya göre belirlenir.

Peroneal tendinitin tedavisi nedir?

Tedavinin temel amacı yalnızca ağrıyı azaltmak değil, tendonun yük taşıma kapasitesini yeniden oluşturmak ve altta yatan mekanik problemi düzeltmektir. Tedavi; şikayetin süresine, tendonun yapısına, eşlik eden burkulma veya yırtığa, kişinin aktivite düzeyine ve muayene bulgularına göre planlanır. Aşırı kullanım kaynaklı birçok peroneal tendon sorunu ilk aşamada cerrahi dışı yöntemlerle tedavi edilir.

Aktivite düzenlemesi

Ağrıyı artıran koşu, zıplama veya düzensiz zemin aktiviteleri geçici olarak azaltılabilir. Bu, her zaman tamamen hareketsiz kalmak anlamına gelmez. Amaç, tendonun iyileşmesine izin verirken güvenli ve kademeli bir yüklenme planı oluşturmaktır.

Ağrıyı bastırarak aynı yoğunlukta spora devam etmek, sorunun uzamasına veya tendon yapısının daha fazla zarar görmesine yol açabilir. Aktiviteye dönüş, belirtiler ve muayene bulguları izlenerek kademeli yapılmalıdır.

Ayak bileği desteği veya geçici immobilizasyon

Belirgin ağrı, hassasiyet veya tendonun korunmasını gerektiren durumlarda ayak bileği desteği, bot veya kısa süreli immobilizasyon düşünülebilir. Hangi desteğin kullanılacağı ve ne kadar süreyle uygulanacağı kişiye göre değişir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon

Rehabilitasyon ve egzersiz programı tanıya, ağrının düzeyine, tendonun durumuna ve kişinin günlük/atletik gereksinimlerine göre düzenlenmelidir.

Rehabilitasyonda temel hedefler

• Ağrının kontrolü ve hareket açıklığının korunması
• Peroneal kasların kuvvetinin yeniden kazanılması
• Denge ve propriosepsiyonun geliştirilmesi
• Tek ayak üzerinde kontrolün geliştirilmesi
• Koşma, sıçrama ve yapılan spora spesifik yüklenmelere kademeli geçiş olmalıdır.

Rehabilitasyonun yalnızca ağrı ortadan kalkana kadar sürdürülmesi yeterli değildir. Tendonun yeniden yük taşıma kapasitesi kazanması, peroneal kas kuvvetinin karşı tarafla yeterli düzeye gelmesi ve ayak bileğinin dinamik stabilitesinin yeniden sağlanması hedeflenmelidir.

İlaçlar

Ağrı kesici veya antienflamatuvar ilaçların uygunluğu; kişinin yaşı, mide–böbrek–kalp-damar hastalıkları, gebelik durumu ve kullandığı diğer ilaçlara göre değişebilir. Bu nedenle internet üzerinden kişiye özel ilaç veya doz önerisi yapılmamalıdır. İlaç kullanımı hekim veya eczacıyla görüşülerek planlanmalıdır.

Enjeksiyonlar

Enjeksiyon seçenekleri her tendon sorunu için aynı şekilde uygun değildir. PRP ve kök hücre gibi yöntemler hakkında kanıtın sınırlı olduğu durumlar bulunabilir; bu yöntemler kesin veya garantili tedavi gibi sunulmamalıdır. Kortizon enjeksiyonlarının tendon yapısı ve yırtık riski bakımından her durumda uygun olmayabileceği, kararın uzman değerlendirmesine bağlı olduğu açıklanmalıdır.

Peroneal tendinitte ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi, genellikle uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen devam eden şikayet, belirgin tendon yırtığı, tekrarlayan tendon subluksasyonu veya eşlik eden yapısal bir sorun olduğunda seçilmiş hastalarda değerlendirilir. Bu, ayak bileği dış yanında ağrısı olan herkesin ameliyat olması gerektiği anlamına gelmez.

Olası cerrahi işlemler

Cerrahi yöntemin seçimi tendon hasarının tipine ve eşlik eden patolojilere göre değişir. Sağlamlığını koruyan tendon dokusu mümkün olduğunca korunmaya çalışılır. Kısmi yırtıklarda hasarlı dokunun temizlenmesi ve tendonun onarılması veya yeniden şekillendirilmesi uygulanabilir. Tendonun onarılamayacak ölçüde hasarlı olduğu durumlarda tenodez veya tendon grefti gibi yöntemler değerlendirilebilir.

Peroneal tendonların yer değiştirmesi veya dislokasyonu söz konusuysa yalnızca tendonu onarmak yeterli olmayabilir; superior peroneal retinakulumun onarılması ve bazı hastalarda fibular oluğun derinleştirilmesi gerekebilir.

Hangi işlemin gerekli olduğu muayene, görüntüleme ve cerrahi değerlendirme sonrasında belirlenir.

Ameliyatın olası riskleri

Her cerrahi işlemde olduğu gibi enfeksiyon, kanama, yara iyileşmesi sorunları, pıhtı, devam eden ağrı, yeniden tendon sorunu ve ek cerrahi gereksinimi gibi riskler bulunabilir. Ayak bileği çevresinde seyreden sural sinir nedeniyle sinir hasarı ve dış ayakta uyuşma da olası komplikasyonlar arasında değerlendirilir.

Riskler; uygulanan işlemin türüne, hastanın genel durumuna ve tendon hasarının kapsamına göre değişir. Cerrahi kararı, olası yarar ve riskler hasta ile hekim arasında ayrıntılı biçimde görüşülerek verilmelidir.

Peroneal tendinit iyileşme süreci nasıldır?

Aşırı kullanıma bağlı daha hafif peroneal tendon sorunları birkaç hafta içinde düzelebilir. Travma, tendon yırtığı, tekrarlayan subluksasyon veya cerrahi sonrasında iyileşme daha uzun sürebilir. Bu nedenle tüm hastalar için aynı iyileşme süresini vermek doğru değildir.

Cerrahi sonrasında bir süre yük vermeme, atel veya bot kullanımı ve ardından fizik tedavi gerekebilir. Cerrahi tedavi sonrasında bazı hastalarda yaklaşık altı hafta yük vermeme ve daha sonra fizik tedavi gerekebilir.

Spora dönüş yalnızca belirli bir sürenin dolmasına göre değil, fonksiyonel kriterlere göre planlanmalıdır. Ağrısız yürüme ve koşunun yanı sıra yeterli peroneal kas kuvveti, tek ayak üzerinde denge, nöromüsküler kontrol ve spora özgü hareketleri ağrısız gerçekleştirebilme önemlidir. Bu süre yapılan spora göre de değişir. Hekim onayı olmadan yüksek etkili aktivitelere dönülmemelidir.

Ayak bileğinin dış yan ağrısında ne zaman doktora başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda değerlendirme geciktirilmemelidir:

• Ayağın üzerine basamama veya yürüyememe
• Şiddetli ya da aniden başlayan ayak bileği dış yan ağrısı
• Burkulma sırasında kopma veya çıtırtı hissi
• Tendonun atladığını ya da yer değiştirdiğini hissetme
• Belirgin güçsüzlük veya ayak bileğinde boşalma
• Hızla artan şişlik, kızarıklık, ısı artışı veya ateş
• Ayak parmaklarında renk, ısı veya duyu değişikliği
• Dinlenmeye rağmen devam eden veya giderek artan ağrı.

Peroneal tendinit önlenebilir mi?

Her tendon sorununu önlemek mümkün değildir; ancak bazı riskler azaltılabilir. Aktivite yoğunluğu kademeli artırılmalı, antrenmanlar arasında yeterli dinlenme bırakılmalı ve ağrıya rağmen aynı yoğunlukta egzersize devam edilmemelidir. Spor öncesinde uygun ısınma, ayağa uygun ayakkabı kullanımı ve düzensiz zeminlerde dikkatli hareket edilmesi de yararlı olabilir.

Yüksek ayak kavsi, tekrarlayan burkulma veya daha önce geçirilmiş tendon yaralanması olan kişilerde antrenman ve ayakkabı planı kişiye göre düzenlenmelidir. Koruyucu ortez veya ayak tabanlığı herkes için gerekli değildir; bunlar muayene sonrasında önerilmelidir.

İlgili sayfalar: Kronik Ayak Bileği İnstabilitesi · Ayak ve Ayak Bileği Spor Yaralanmalarından Korunma · Ayak Bileği Sıkışma Sendromları · Ayak Bileği Kırığı